پژوهش های ادبی و اجتماعی

پژوهش های ادبی و اجتماعی

کلیشه‌های جنسیتی نقش‌های خانوادگی در چند متن تعلیمی منثور

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
دانشیار زبان و ادبیات فارسی پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی
چکیده
بازخوانی و بازاندیشی مفاهیم و تعاریف نهادها و روابط میان- فردی و جمعی در متون کهن فارسی با دیدگاه کشف و نقد سنت‌ها یکی از کارکردهای نقد اجتماعی در روزگار معاصر است. نهاد خانواده، قدیمی ترین نهادی است که کلیشه‌های جنسیتی از گذشته تا امروز در آن بازتولید شده است. متون منثور تعلیمی بخش مهمی از این تعاریف را در روایتی برساخته و به هم پیوسته آشکار می‌سازد. در این روایت‌ها می‌توان مشاهده و تحلیل کرد که مفاهیم و مناسبات میان افراد و تعاریفی که برای زن و شوهر، پدر و مادر و فرزندان و حقوق آن‌ها بر یکدیگر طرح می‌شود، در مقایسه با جهان امروز چه تفاوت‌های بنیادینی یافته است و چه مفاهیمی همچنان بر بستر سنت‌ها بازتعریف می‌شود. در کلیشه‌های جنسیتی تکرار شونده در این متون بر اساس دیدگاه سلسله مراتبی قدرت و فرهنگ پذیرفته شدۀ آن روزگار، مردان متکفل و مخاطب« تدبیر منزل» بودند و زنان و کودکان بر اساس نقصان عقل و صغارت، تحت قیمومیت آنان بودند. روابط میان اعضای خانواده نه بر اساس «محبت» که بر اساس «وظیفه» و «قدرت» تعریف می‌شد و آداب و سیاست خاصی بر آن حکم‌فرما بود. تلاش در برقراری یک نظام از پیش تعیین شده و یک‌طرفه که مجری آن مرد خانواده است، دیده می‌شود و برای کودکان دختر و پسر بر اساس جنسیت، پرورش و نقش‌های از پیش تعیین شده و متفاوتی در نظر گرفته می‌شود
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Gender –oriented Clichés of the Family Roles in some Prosy Educational Texts

نویسنده English

Maryam AmeliRezaii
چکیده English

In the contemporary era, one of the functions of the social critique is to review and to rethink the concepts and definitions related to the institutions and inter – person and collective relations as reflected in old Persian texts with discovery and critical approach. Family is the oldest institution reproducing the gender clichés from the past to the present time. Prosy educational texts reveal a great deal of such definitions in a persistent and structured narrative form. In these narrations, one can see and analyze that the concepts and relations among persons and the definitions allocated to wives, husbands, fathers, mothers, children and their rights have been hugely transformed as compared to the new world, and which concepts are redefined with reference to their traditional origins.
In gender-oriented clichés frequently referred to in these text and based on the power and culture pyramid, recognized at that time, men were responsible for the family livings; wives and children were under the men's guardianship due to their deficiency in reasoning and childhood. The relationship among family members were recognized not on the basis of the passion but on basis of the duty and power. A particular policy and system governed it. Under that system, the aim was the establishment of a unilateral and pre-determined system administered by men within the family. The predefined and different gender-based roles and education were seen for girls and boys

-  ابن سینا. 1319. ابن سینا و تدبیر منزل. تهران: مجمع ناشر کتاب.
- اعزازی، شهلا. 1387. جامعه‌شناسی خانواده. تهران: روشنفکران.
- آزاد ارمکی، تقی. 1386. جامعه‌شناسی خانوادۀ ایرانی. تهران: سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی دانشگاه­ها (سمت).
- بارتلمه، کریستیان. 1344.  زن در حقوق ساسانی. ترجمۀ دکتر ناصرالدین صاحب‌الزمانی. تهران: عطایی.
- بهنام، جمشید. 1356. ساخت­های خانواده و خویشاوندی در ایران. تهران: خوارزمی.
- دهخدا، علی­اکبر. 1377. لغت نامه، ج6. تهران: دانشگاه تهران.
- رستم وندی، تقی. 1392. اندیشه ایرانشهری در عصر اسلامی.تهران: امیرکبیر
- ساروخانی، باقر. 1370. مقدّمه­ای بر جامعه­شناسی خانواده. تهران: سروش.
- سامرویل، جنیفر.1388. فمینیسم و خانواده. ترجمه محمود ارغوان. تهران: پژوهشکده مطالعات فرهنگی و اجتماعی.
- ستاری، جلال. 1388. اسطورۀ عشق و عاشقی در چند عشق­نامۀ فارسی. تهران: میترا.
- سهرابی، بهرام. 1357. نظری کوتاه به خانواده و ازدواج در گذر تاریخ ایران. تهران: شورای عالی فرهنگ و هنر.
- شولتز، دوان.1383. نظریه های شخصیت. ترجمه یوسف کریمی و دیگران. تهران: ارسباران.
- عنصرالمعالی. 1352. قابوس‌نامه. تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب.
- غزالی طوسی، محمّد. 1374. کیمیای سعادت، دو جلد.  به کوشش حسین خدیوجم. تهران: علمی و فرهنگی.
- گود، ویلیام. 1352. خانواده و جامعه. تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب.
- گیدنز، آنتونی، 1387.تجدد و تشخص. ترجمه ناصر موفقیان. تهران: نی.
- نصیرالدین طوسی. 1356. ‌اخلاق ناصری. به تصحیح مجتبی مینوی، علیرضا حیدری. تهران: خوارزمی.