پژوهش های ادبی و اجتماعی

پژوهش های ادبی و اجتماعی

چالش سنت و مدرنیسم در ادب مشروطه

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشیار زبان و ادبیات فارسی دانشگاه شیراز، ایران
2 دانش‌آموختۀ دکتری زبان و ادبیات فارسی از دانشگاه هرمزگان
چکیده
به دنبال آشنایی ایرانیان با مدرنیته و ظهور گفتمان نوخواهی و نوگرایی در بین نخبگان فکری- سیاسی جامعه ایران در عصر مشروطه، ادبیات نیز پا به عرصه تحولات سیاسی- اجتماعی جامعه گذاشت و در خدمت نوسازی جامعه قرار گرفت. به­گونه­ای که مدرنیسم و نوگرایی به مهم­ترین مسأله ادبیات این دوره تبدیل شد و متون ادبی با تجلیل از مدرنیته و انگاره­های مدرن و حمله به سنّت و اندیشه­های سنّتی نقش مهمی را در پذیرش مدرنیته در ایران ایفا کردند. مقاله حاضر از دیدگاه جامعه­شناسی ادبیات می­کوشد تا به بررسی چگونگی بازتاب مدرنیسم در پاره­ای از متون داستانی دوره مشروطه بپردازد و به این دو پرسش مهم که کدام جنبه­های مدرنیته برای روشنفکران ایرانی جاذبه بیشتری داشته و در مقابل، چه عواملی مخالفت بخش­هایی از کشور با ورود نهادها و انگاره­های مدرن به ایران را به دنبال داشته است پاسخ دهد. نتایج پژوهش حاضر نشان می­دهد که از نگاه نویسندگان این دوره، مجلس و مشروطه، تکنولوژی، موضوع زن مدرن، مدارس جدید، قانون، آزادی، ارتش مدرن و برابری به ترتیب مهم­ترین و ضروری­ترین جنبه­های مدرنیته برای جامعه ایرانی بوده­ و در مقابل، عواملی مانند اقتصاد، تفکر مذهبی در ایران، تقدیرگرایی ایرانیان و استبداد مهم­ترین موانع ورود مدرنیته به ایران بوده­اند.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

The challenge of tradition and modernism in constitutional literature

نویسندگان English

javad dehghanian 1
mahmood arekhi 2
1 Persian Language and Literature, shiraz University shiraz, Iran
2 hormozgan University
چکیده English

Following the acquaintance of Iranians with modernity and the emergence of discourse of innovation andmodernization among the intellectual-political elites of the Iranian society in the era of constitutionalism,literature also stepped into the field of political-social developments and served to modernize the society;in such a way that modernization became the most important issue of literature in this period of time andliterary texts played an important role in the acceptance of modernity in Iran via glorifying modernity andmodern ideas as well as attacking on tradition and traditional ideas. From the point of view of thesociology of literature, this article tries to investigate how modernism is reflected in some of the fictiontexts of the constitutionalism era and to answer to these two important questions that which aspects ofmodernity have more attracted the Iranian intellectuals and on the other hand, what factors have beenfollowed by the oppositions of some parts of the country against the introduction of modern institutionsand ideas to Iran. The results of the current research show that from the viewpoint of the authors of thatera, parliament and constitutionalism, technology, modern women, new schools, law, freedom, modernarmy and equality are respectively the most important and necessary aspects of modernity for the Iraniansociety and on the other hand, factors such as economy, religious thoughts in Iran, Iranians’ fatalism and,tyranny, have been the most important obstacles to the entry of modernity into Iran.
Keywords: Constitutionalism, tradition, modernity, literature

-      امانت، عباس، (1383). قبله عالم: ناصرالدین شاه قاجار و پادشاهی ایران (1347- 1313)، ترجمه حسن کامشاد، تهران: کارنامه.
-      آخوندزاده، میرزا فتحعلی، (1349). تمثیلات، تهران: خوارزمی.
-      آدمیت، فریدون، (1363). اندیشه­های طالبوف تبریزی، چاپ دوم، تهران: دماوند.
-      برگر، پیتر و سراج­زاده، سید حسین، (1383). «برخلاف جریان: نقد نظریه سکولار شدن»، در سید حسین سراج­زاده، چالش‌های دین و مدرنیته: مباحثی جامعه­شناختی در دینداری و سکولار شدن، تهران: طرح نو.
-      بهار، محمد تقی، (1382). دیوان ملک­الشعرای بهار، تهران: آزادمهر.
-      بهنام، جمشید، (1375). ایرانیان و اندیشه تجدد، تهران: نشر و پژوهش فرزان روز.
-      حمیدی، سید جعفر و عاملی رضایی، مریم، (1387). «تحول جایگاه زن در نثر پیش از مشروطه (از دوره فتحعلی­شاه تا مظفرالدین­شاه)»، مجله تاریخ ادبیات، سال 1، شماره 3/59، صص 46-60.
-      دلریش، بشری، (1375). زن در دوره قاجار، تهران: دفتر مطالعات دینی هنر (مدیریت پژوهش).
-      دولت­آبادی، یحیی، (1371). حیات یحیی، جلد اول، چاپ ششم، تهران: عطار.
-      رُشدیه، فخرالدین، (1370). زندگینامه پیر معارف رُشدیه، تهران: هیرمند.
-      رضاقلی، علی، (1373). جامعه­شناسی خودکامگی: تحلیل جامعه­شناختی ضحاک ماردوش: تهران: نشر نی.
-      رینگر، مونیکا ام، (1381). آموزش، دین و گفتمان اصلاح فرهنگی در دوران قاجار، ترجمه­ مهدی حقیقت­خواه، تهران: ققنوس.
-      سانا ساریان، الیز، (1384). جنبش حقوق زنان در ایران/ طغیان، افول و سرکوب از 1280 تا انقلاب 57، مترجم نوشین احمدی خراسانی، تهران: اختران.
-      طالبوف، عبدالرحیم، (1346). کتاب احمد، تهران: سازمان کتابهای جیبی.
-      طالبوف، عبدالرحیم، بی­تا. مسالک­المحسنین: کلاله خاور.
-      فراستخواه، مقصود، (1388). سرآغاز نواندیشی معاصر: تاریخچه پیدایش و بر آمدن اندیشه نوین دینی و غیر دینی در ایران و دیگر کشورهای مسلمان­نشین (از سده نوزدهم تا اوایل سده بیستم)، چاپ چهارم، تهران: شرکت سهامی انتشار.
-      قاضی­مرادی، حسن، (1380). رساله­ای پیرامون خودمداری ایرانیان (پژوهشی در روانشناسی اجتماعی مردم ایران)، تهران: اختران.
-      مجتهد شبستری، محمد، (1381). «سه گونه قرائت از سنت در عصر مدرنیته» در عبدالکریم سروش و دیگران، سنت و سکولاریسم، تهران: صراط.
-      مراغه­ای، زین­العابدین، (1383). سیاحتنامه ابراهیم­بیگ، به کوشش م. ع. سپانلو، تهران: اَگه.
-      موریه، جیمز جاستی­نین، (1379). سرگذشت حاجی­بابای اصفهانی، ترجمه میرزا حبیب اصفهانی، تهران: نشر مرکز.
-      میلانی، عباس، (1382). تجدد و تجددستیزی در ایران، تهران: اختران.
-      وحدت، فرزین، (1382). رویارویی فکری ایرانیان با مدرنیت، ترجمه مهدی حقیقت­خواه، تهران: ققنوس.