پژوهش های ادبی و اجتماعی

پژوهش های ادبی و اجتماعی

بحران هویت در بوف کور هدایت، پیامدی از حضور تجدد در جامعة سنتی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
دانش آموختۀ زبان و ادبیات فارسی دانشگاه شیراز
چکیده
با ورود مدرنیته به کشورهای سنتی، تقابل و تضادی دامنه‌دار و پُرپیامد در زندگی فکری و اجتماعی افراد، به‌ویژه اندیشمندان جامعه ایجاد شد. انسان اندیشه‌ورز معاصر با مقایسة دنیای مدرن -که رهاورد غرب است- و سنت‌های خودی به تعارضی سخت دچار می‌شود و در میان احساس شرقی و خرد غربیِ نوین در تعارض قرار می‌گیرد. اگر روشنفکر نتواند راه میانه‌ای برای درک اوضاع بیابد، به حیرت، دوپارگی شخصیت و بحران هویت و در مواردی به پوچ‌انگاری و هیچ‌گرایی می‌رسد. بوف کور، به عنوان نخستین اثر داستانی مدرن ایران، دستاورد رویارویی سنت و تجدد در ایران نیمه‌جدید رضاشاهی است. این مقاله می‌کوشد پیامدهای حاصل از رویارویی سنت و تجدد را در این اثر داستانی در پیوند با نویسنده‌اش –صادق هدایت- نشان دهد. راوی داستان در جست‌وجوی «فردیّت» و شناخت خود به عدم شناخت خود و دیگران می‌رسد. حیرت، شک و ناپایداری حاکم بر راوی و داستان، درهم‌ریختگی و از هم‌گسیختگی زمان و مکان و احساس فاصلة بسیار با اجتماع و خود بیانگر بحران هویت راوی است. این بحران هویت که همراه با پوچ‌انگاری، خویشتن‌گریزی و دیگرگریزی است، به مرگ تدریجی و خودخواستة راوی می‌انجامد. هم‌چنین حضور مؤثر زن و توجه ویژه به کارکرد او در ذهن مرد، اجتماع مردسالار و به‌تبَع، در آثار ادبی از جمله بوف کور،که در آثار پیشامدرن وجود نداشت، از دیگر پیامدهای جدال سنت و تجدد است. تقابل علم و دین که به شکل رویارویی عقل با خرافات و باورهای تغییر شکل‌یافتة مذهبی است، پیامدی دیگر از این رویارویی است. همة این اندیشه‌ها را می‌توان در شخصیت هدایت بازیافت؛ اما نمی‌توان گفت که او به اندازة راوی داستانش پوچ‌گرا بوده است.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

The identity crisis in Buf-e- kur, a consequence of the presence of modernity in a traditional society

نویسنده English

madineh karami
shiraz university
چکیده English

With the advent of modernity in the traditional countries, it emerged a widespread and consequential contradiction in the mental and social lives of individuals, especially the intellectuals. The contemporary thinking man is in a difficult contrast when he compares the modern world. If the intellectual fails to find a middle way to understand the situation, there will be an identity crisis. Buf-e-kur, is an achievement of the confrontation of tradition and modernity in Iran. This article seeks to illustrate the implications of confronting tradition and modernity in this fiction with its author, Sadegh Hedayat. The narrator, who is in search of "individuality" and self-knowledge, reaches into the ignorance of himself and others. The astonishment, suspicion, and instability of the narrator and the story, the disorderliness and disruption of time and place, and the feeling of being too distant from society and self, reflect the narrator's identity crisis. This identity crisis, coupled with absurdity, self-loathing, and others-loathing, leads to the narrator's gradual and self-inflicted death. and, in the literary works such as Buf-e-kur, which did not exist in the pre-modern works, are other consequences of the controversy of the tradition and modernity. The confrontation between science and religion, which is in the form of a contrast between wisdom and superstition and the deformed religious beliefs, is another result of this controversy. All of these ideas can be found in Hedayat's character, but it can't be said that he was as absurdist as the narrator of his story.

- آژند، یعقوب (1373). ادبیات داستانی در ایران و ممالک اسلامی، چاپ اول، تهران: آرمین.
- آل احمد، جلال (1357). در خدمت و خیانت روشنفکران، جلد اول، تهران: خوارزمی.
-ـــــــــــ . ـــــ (بی­تا) هفت‌مقاله، تهران، امیرکبیر.
-احمدی، بابک (1390). معمای مدرنیته، چاپ هفتم،تهران: مرکز.
- اسحاق­پور، یوسف (1380). بر مزار صادق هدایت، ترجمة باقر پرهام، چاپ اول،تهران: آگاه.
- بدر، عبدالمحسن طه (1992). تطوّر الروایه العربیه الحدیثه فی مصر، الطبعه الخامسه،القاهره: دارالمعارف.
- براهنی، رضا (1382). «بازنویسی بوف کور».روی جادة نمناک، دربارة صادق هدایت، گردآورنده: محمدقاسم­زاده، تهران: کاروان.
- بهارلوییان، شهرام و فتح­الله اسماعیلی (1379). شناخت­نامة صادق هدایت، تهران: قطره.
- جاوید، رضا (1388). صادق هدایت، تاریخ و تراژدی، چاپ اول تهران: نی.
- جورکش، شاپور (1378). زندگی، عشق و مرگ از دیدگاه صادق هدایت، نگاهی نو به بوف کور و دیگر عاشقانه­های هدایت، چاپ دوم، تهران: آگه.
- جهانبگلو، رامین (1379). ایران و مدرنیته، تهران: گفتار.
- دستغیب، عبدالعلی (1386). پیدایش رمان فارسی، شیراز: نوید.
- شایگان، داریوش (1391). آسیا در برابر غرب، چاپ یازدهم،تهران، امیرکبیر.
- شمیسا، سیروس (1383). داستان یک روح، چاپ ششم، تهران.
- فرزانه، م. ف. (1379). «جمال­زاده و هدایت(پایه­گذاران ادبیات نوین فارسی)». شناخت­نامة صادق هدایت، به کوشش شهرام بهارلوییان و فتح­الله اسماعیلی، تهران: قطره.
- قاضیان، حسین (1386). جلال آل احمد و گذار از سنت به تجدد، تهران: کویر.
- کاتوزیان، محمدعلی همایون (1386). دربارة بوف کور هدایت، چاپ پنجم،تهران: مرکز.
- ـــــــــــــــــــــ (1389). صادق هدایت از افسانه تا واقعیت، ترجمة فیروزة مهاجر، چاپ سوم، تهران: طرح نو.
 
- کتیرایی، محمود (1349). کتاب صادق هدایت، چاپ اول،تهران: اشرفی.
- میرعابدینی، حسن (1387). صد سال داستان­نویسی ایران، جلد 1و2، چاپ پنجم،تهران: چشمه.
- نفیسی، آذر (1379). «رمان و رمان­نویسی در ایران»، ایران و مدرنیته، به کوشش رامین جهانبگلو، تهران: گفتار.
- نیچه، فریدریش ویلهلم(1387). چنین گفت زرتشت، ترجمة داریوش آشوری، چاپ بیست­وهشتم، تهران: آگه.
- هدایت، صادق (1383). بوف کور، چاپ اول،اصفهان: صادق هدایت.
- ــــــــــ (1384). سه قطره خون، چاپ دوم،تهران: نگاه.
- یزدانی، سهراب (1386). صور اسرافیل، نامة آزادی، تهران: نی.
-قائمی نیک، محمدرضا (1393).«موقعیت فرهنگ»، گرفته شده از پایگاه اطلاعاتی زیر در تاریخ12/1/1395
tarjomaan.com/vdcg.x93rak9uzpr4a.html