پژوهش های ادبی و اجتماعی

پژوهش های ادبی و اجتماعی

نفحات نفت (انعکاس تحولات اجتماعی حاصل از نفت در ادبیات بومی خوزستان)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
دکترای فرهنگ و ادب عامه و عضو شورای ارشد علمی دایره المعارف بزرگ اسلامی
چکیده
نفت در سده اخیر یکی از مضمون‌های تازه و بکر پیش روی جامعه‌ی ایرانی بوده که آثار‌ عمیق و دوران‌سازی بـر خوزستان و ادبیات آن برجای گذاشته است. خصوصاً انعکاس مسائل و‌ مناسبات‌ اجتماعی‌ مرتبط با نفت در آثار داستانی نویسندگان خوزستانی قابل توجه است. به همین جهت در این پژوهش تلاش شده است تا نفت و مسائل و پیامدهای آن از ادبیات بومی خوزستان تا پیش از دهه هفتاد شمسی استخراج گردد و آن‌چنان که نتیجه این پژوهش نشان می­دهد پیامدهای استخراج نفت و ایجاد شرکت نفت در خوزستان در قالب مضامینی چون اضمحلال شیوه‌های سنتی و اقتصاد بومی، رشد مناسبات سـرمایه‌داری، تغییر در انگاره‌های قشربندی اجتماعی، گـسیختگی و ناموزونی رشد اقتصادی-اجتماعی و گسترش حاشیه‌نشینی‌، دامـن زدن بـه مهاجرت‌های وسیع روستایی، گسترش زندگی حاشیه‌ای، گسترش و دامن زدن به تضادهای فـرهنگی- اجـتماعی، برخورد تحقیرآمیز و استعماری فرنگیان، بیداری ملی(خودآگاهی ملی) و هویت‌های تازه در ادبیات بومی خوزستان انعکاس داشته است که از دید این آثار مهم‌ترین آن‌ها تضعیف شدید هویت‌های عشیره‌ای و قومی و شکل دادن‌ بـه‌ هویتی جدید در قالب شرکت- شهرهای نفتی‌ بـوده است‌.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Reflection of the social developments resulting from oil in the native literature of Khuzestan

نویسنده English

mohammad Jaafari Ghanavati
The Encyclopaedia Islamica
چکیده English

In the last century, oil has been one of the fresh and pristine topics facing the Iranian society, which has left deep and epoch-making effects on Khuzestan and its literature.

-آقایی، احمد (1368)؛ چراغانی در باد، تهران:به‌نگار.
-احسانی، کاوه (1378)؛ «تجدد‌ و مهندسی اجتماعی در شـرکت-شـهرهای خـوزستان: نگاهی به تجربه‌ی آبادان و مسجد سلیمان»، فصلنامه گفت‌وگو، شمارۀ 25.
-اشـرف، احمد (1353)؛ «ویژگی‌های تاریخی شهرنشینی در ایران دوره‌ی اسلامی»، نامه علوم اجتماعی، شمارۀ‌ 4.
-افتخاری، یوسف (1370)؛ خاطرات دوران سپری شده، به کـوشش کـاوه بـیات و مجید تفرشی، تهران: فردوسی.
-بهارلو، محمد (1370)؛ باد در بادیان، تهران: نـگاه.
-بی‌نیاز، فتح اللّه ‌(1370‌)؛ دردناک‌ترین داستان عالم، تهران: توسعه.
-تقوایی، ناصر (1348)؛ تابستان همان سـال، تـهران: لوح.
-حیدری، بهرام ،(1347)، «زیادی»، ماهنامه سـخن، دوره‌ی هجدهم، شمارۀ 6.
-حـیدری، غـلام (1381)؛ «سینما در آبادان به عمر پالایـشگاه نـفت»، مندرج در کتاب خوزستان (شمارۀ یک)، تهران: انتشارات سیاه هور.
-ربیحاوی، قاضی(1358)؛ مـرداد پای کوره‌های‌ جنوب، تهران: یـاشار.
-سـوداگر، مـحمد (1357)؛ رشد روابط سـرمایه‌داری در ایـران، مرحله‌ی انتقال، تهران: پازند.
-شـمیسا، سیروس (1381)؛ انواع ادبی، تهران: جامی.
-طاهر احمدی‌، محمود‌(1378‌)؛ «درآمدی بر اتحادیه‌های کارگری خـوزستان‌» ؛25‌-1323‌، مـندرج در فصلنامه گفت‌وگو، شمارۀ 25- صص 47-62.
-عابدی، مـحمد(بـی‌تا)؛ «گزارشی از دیـدار و گـفت‌وگو بـا خانم پولین لاوانیه پژوهـش‌گر‌ فرانسوی‌»، مندرج‌ در: کتاب خوزستان(منبع شمارۀ 9)، صص 39-44‌.
-عبد اللّه اف،ز.ز (1356-2536)؛ «طبقات بورژوا و کارگر در ایران در اوایل قرن بـیستم»، تـرجمه‌ حسین ادیبی، نامه علوم اجتماعی‌، دورۀ‌ 2، شمارۀ‌ 3، صـص 3-32.
-عـبداللهـی، اصـغر (1369)؛ سایبانی از حصیر‌، تـهران: چکامه.
-کسروی، احمد (1373)؛ تاریخ پانصدسالۀ خوزستان، تهران: سهند.
-مؤذن، ناصر (1352‌)؛ رقص‌ در‌ انبار، بی‌جا: کـتاب مـیرا.
-مـؤسسه مطالعات و تحقیقات اجتماعی(1353)، «تکوین شهر‌ آبادان‌»، مـندرج در نـامه عـلوم اجـتماعی(مـنبع شمارۀ 3).
-محمود، احمد (1353)؛ همسایه‌ها، تهران: ‌ امیرکبیر‌.
-___________ (1353) زایری زیر باران،تهران: امیر کبیر.
-____________(1356) غریبه‌ها و پسرک‌ بومی‌،تهران‌: امیر کبیر.
-مسجدی، پرویز (1354)؛ بازی هرروز، تهران: نیل.
-مـیرصادقی(1377‌)؛ جمال‌ و میمنت‌، واژه‌نامه هنر داستان‌نویسی، تهران: کتاب مهناز.
-میناوی، مسعود (1350)؛ «زیر آوار آفتاب»، ماهنامه‌ موزیک‌ ایران، دورۀ جدید شمارۀ 6.
-____________ (1353)، «پرپر، تابستان و گل‌های کاغذی»، لوح، شمارۀ 7 ‌.
 -____________ (بی‌تا)؛«حادثه در جوکی کلاب»،فصل‌های سبز،شـمارۀ 2،بـه کوشش هرمز ریاحی،بی‌جا.
-نجم‌ الملک،عبد الغفار (1362)؛ سفرنامه‌ی خوزستان، به کوشش دکتر محمد دبیرسیاقی، تهران:‌ عطایی.‌