پژوهش های ادبی و اجتماعی

پژوهش های ادبی و اجتماعی

نشانه‌هایی از وقوع گویی و واسوخت در دیوان شمس

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 کارشناس ‌ارشد زبان و ادبیات فارسی، گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه شهید بهشتی، تهران
2 استاد تمام گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه شهید بهشتی، تهران
چکیده
وقوع گویی و واسوخت به مثابۀ رفتاری اجتماعی در دو اصطلاح به هم آمیخته بیشتر در روزگار صفوی شکل گرفته و به عنوان
دو ویژگی سبکی در شعر عهد صفوی خودنمایی کرده اند؛ بعید نیست فلسفۀ توسعه و توجه بیش از حدّ شاعران به ایـن ویژگیهـا
جُستن راهی برای اشاعه این رفتار و نیز جلوگیری از تکرار و تقلید و ایجاد سبک جدید تلقی شود. پیش از ایـن دوره رگـه هایی از 
این نوع رفتار اجتماعی در قرون پیشین به چشم می خورد که بازتـاب آن در شـعر شـاعران خراسـانی و عراقـی از جملـه مولـوی 
(672-604 ق.) مشهود است. مقاله حاضر بر آن است تا با روش تحلیلی - توصیفی ضمن مروری بر وقوع گویی و واسوخت با ارائۀ
نمونه هایی از اشعار واسوختی مولوی به «چگونگی و چرایی شعر واسوخت در کلیات شمس» پاسـخ دهـد. فـرض نویسـندگان کـه
نتیجۀ تحقیق آن را تأیید میکند آن است که مولانا جلال الدّین به عنوان شاعری عاشق پیشه در حالات شوریدگی و غلبـه عشـق و
مستی عنان اختیار از دست داده و به بیان وقایع فیمابین خود و معشوقش پرداخته و بی پرده با او سخن ها گفته است. 
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Voghoo and Vasukht in Shams Tabrizi’s Divan

نویسندگان English

zohre abdollahi 1
ahmad khatami 2
1 Shahid Beheshti College
2 shahid beheshti college
چکیده English

Voghoo and Vasukht are traits of Indian poetic style; a style which was at its supreme height in the Safavid period (1501: Tabriz to 1736: Isfahan). These traits could be regarded as the traits with which Persian poets of this period tried to emulate their predecessors. Although these two traits belonged to the Indian poetic style, poets of other poetic styles utilized these traits in composing their poems. Jalal ad-Din Mohammad Rumi (1207-1273) was one of such poets whose commitment to Voghoo and Vasukht could be recognized in Sham Tabrizi’s Divan amply.
After exemplifying some instances of Voghoo and Vasukht in Tabrizi’s predecessors, the present study analyzes his Divan for identifying these two traits. The study assumes that while struggling with his melancholic love for the beloved, Rumi as a mystical amorous poet loses his command on logic and restraint, and starts disclosing intimate accounts of the transpirations between himself and the beloved.
Keywords: Poetic Style, Voghoo, Vasukht, Rumi, Societies, Social behavior, Shams Tabrizi.

منابع 
 آریان، قمر (1352)، «ویژگیها و منشأ پیدایش سبک مشهور به هندی در سیر تحول شعر فارسی»، مجلۀ دانشکده ادبیات و
علوم انسانی دانشگاه فردوسی مشهد. سال نهم، ش .34 
 حافظ شیرازی، محمّد شمسالدین (؟) دیوان خواجه شمسالدّین محمّد حافظ شیرازی، به تصحیح محمّد قزوینی و قاسم
غنی، تهران: چاپ سینا. 
 خاتمی، احمد (1372)، «واسوخت»، مجلۀ رشد آموزش زبان، سال هشتم. 
) ________ 1385(، سبک هندی و دورة بازگشت ادبی، تهران: فرهنگستان هنر و انتشارات پایا. 
) ________ 1380(، تاریخ ادبیات ایران در دورة بازگشت ادبی، تهران: پایا. 
 دهلوی، امیرخسرو (1361)، دیوان کامل امیرخسرو دهلوی به تصحیح سعید نفیسی، تهران: انتشارات جاویدان. 
 رضی، احمد (1386) «روش در تحقیقات ادبی ایران»، گوهر گویا، دوره ،1 شماره .1 
 رودکی، عبدالله جعفر بن محمّد (1392)، دیوان اشعار، به کوشش جعفرشعار، تهران: قطره. 
56 نشریه اجتماعیات در ادب فارسی / سال دوم / شماره مسلسل دوم / بهار 1402
 سعدی، مصلحالدّین (1377)، دیوان غزلیات استاد سخن سعدی شیرازی، به کوشش خلیل خطیب رهبر، تهران: انتشارات
مهتاب. 
 شبلی نعمانی، (1368)، شعرالعجم یا تاریخ شعر و ادبیات در ایران، ترجمۀ محمّدتقی فخر داعی گیلانی، تهران: دنیای کتاب. 
 صائب تبریزی، میرزا محمدعلی (1371)، دیوان صائب تبریزی، به تصحیح محمّد قهرمان،تهران، شرکت انتشارات علمی و
فرهنگی. 
 فرخی سیستانی (1378)، دیوان حکیم فرخی سیستانی، به تصحیح محمّد دبیر سیاقی، تهران، انتشارات زوّار. 
 قزوینی، شرفجهان (1383)، دیوان، با مقدمه و تصحیح تقی افشاری، قزوین، انتشارات حدیث امروز. 
 گلچین معانی، احمد (1363)، تاریخ تذکرههای فارسی، تهران، کتابخانه سنایی. 
 -----------------) 1374(، مکتب وقوع در شعر فارسی، تهران، دانشگاه فردوسی مشهد. 
 مولوی، جلالالدّین محمّد (1378)، کلیات شمس تبریزی، تهران، به تصحیح بدیعالزمان فروزانفر، مؤسسۀ انتشارات امیرکبیر
تهران. 
 مؤتمن، زینالعابدین (1374)، تحول شعر فارسی، تهران، چ ،4 ظهوری. 
 وحشی بافقی (1377)، کلیات دیوان وحشی بافقی، تهران، به کوشش سعید نفیسی، سازمان انتشارات جاویدان.