پژوهش های ادبی و اجتماعی

پژوهش های ادبی و اجتماعی

روایت‌شناسی یک فرم ادبی- احتماعی عامه؛ مطالعه تطبیقی فرم‌روایی در نقاشی قهوه‌خانه‌ای طفلان مسلم و شبیه‌نامه پسران مسلم

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکترای پژوهش هنر، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه تربیت مدرس
2 دانشیار گروه هنرهای نمایشی دانشگاه تهران
چکیده
دانش روایت­شناسی به رهبری ساختارگرایان تدوین شد و هدف آن شناسایی چیزهایی است که وجه مشترک همه روایت‌ها و فقط روایت‌ها هستند. واژۀ روایت اولین بار توسط تودوروف پیشنهاد شد و در دهه­های گذشته به موضوع مهم بحث و بررسی در تقریباً تمام رشته­ها از هنرهای زیبا و علوم­طبیعی و اجتماعی گرفته تا مطالعۀ ارتباط و رسانه، تبدیل شده است. نقاشی قهوه­خانه­ای یکی از مهم­ترین هنرهای مردمی در ایران است که با تولد جنبش مشروطه و بیداری افکار عامه رونق یافت. در این گونه نقاشی­ها، نقاش موضوعات روایی قهوه­خانه را مطابق با شرحی از زبان نقال، تعزیه­خوان، مداح و روضه­خوان به تصویر می‌کشید و همچنین بر اساس آنچه در ذهن مردم کوچه و بازار بوده، به نمایش می‌گذاشت. یکی از مهم­ترین ویژگی­های نقاشی قهوه­خانه­ای، روایی بودن آن است که آن را به نمونۀ موردی مناسبی برای روایت‌شناسی تبدیل می­کند. از سوی دیگر شبیه­خوانی نیز به عنوان هنر نمایشی فولکلور، اغلب فرم روایی نسبتاً پیچیده­ای دارد. بررسی چگونگی این پیچیدگی نیز شبیه­نامه­ها را تبدیل می‌کند به مصداق مناسبی برای بررسی‌های روایت­شناسانه. از این‌رو در این پژوهش در قدم اول روایت­شناسی ژنت به عنوان چارچوب اصلی پژوهش بررسی شده است. پس از آن نقاشی قهوه‌خانه‌ای و نمایش شبیه­خوانی (هر دو به عنوانِ هنری  آیینی ـ مذهبی ـ ایرانی) به طور اجمالی معرفی شده‌اند. در آخر نیز روایت­پردازی داستان طفلان مسلم در دو هنر، نقاشی ­قهوه­خانه­ای و مجلس شبیه­خوانی، با هدف ارزیابی چگونگی و میزان تأثیرپذیری و تأثیرگذاری بر یکدیگر بر اساس روایت­شناسی ژنت بررسی شده‌اند. این پژوهش توصیفی- تحلیلی است و در آن از منابع اسنادی ـ کتابخانه­ای و پایگاه­های معتبر اینترنتی استفاده شده است. (پیشنهاد می‌شود نویسندۀ محترم در اینجا مختصراً به نتایج پژوهش نیز اشاره کنند).
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Narratology of a Literary-Social Folk Form

نویسندگان English

Sepideh Ziayinezhad 1
Behrooz Mahmoodi-Bakhtiari 2
1 College of Arts and Architecture, Tarbiat Modarres University, Tehran
2 Department of Performing Arts, College of Fine Arts, University of Tehran
چکیده English

The science of narratology was developed under the leadership of structuralists and its purpose is to identify things that are common to all narratives and only narratives. The word "narrative" was first proposed by Tzvetan Todorov and in the past decades it has become an important topic of discussion in almost all fields from fine arts and natural and social sciences to the study of communication and media. Coffeehouse painting is one of the most important folk arts in Iran, which flourished with the birth of the constitutional movement and the awakening of public opinion. One of the most important features of the coffee house painting is its narrative, which makes it a suitable example for narratology. On the other hand, shabihname, as a performing art of folklore, often has a relatively complex narrative form. Investigating how this complexity also makes Shabihname a suitable option for narratological investigation. According to what has been said, in the first step of this research, Genet's narratology was investigated as the main framework of the research, after that, coffee house painting and shabihname (both Iranian religious-ritual arts) were briefly introduced. In the end, the narration of Muslim children's story in two arts, coffee house painting and Shabihname, with the aim of evaluating how and the extent of influence and influence on each other, based on Genet's narratology, was compared. This research is descriptive-analytical and it uses document-library sources and reliable internet databases

کلیدواژه‌ها English

comparative study
coffeehouse painting
shabihname
Teflan e Moslem
narratology
Gerard Genette
  • احمدزاده، علیرضا (1389). فرهنگ واژگان تئاتری. تهران: افراز.
  • آقاجانیان مبارکه، شادی (1395). بررسی روایت­شناسی آثار نقاشی قهوه­خانه­ای با رویکرد ژنت. پایان‌نامۀ کارشناسی ارشد، رشتۀ ارتباط تصویری، دانشگاه علم و هنر یزد. دانشکدۀ هنر و معماری.
  • بابویه قمی، محمد ­بن علی بن الحسین (1370). امالی شیخ صدوق. ترجمۀ محمدباقرکمره­ای. تهران:کتابچی.
  • بیضایی، بهرام (1392). نمایش در ایران. تهران: انتشارات روشنگران و مطالعات زنان.
  • پاکباز، روئین (1380). نقاشی ایران از دیروز تا امروز. تهران: زرین و سیمین.
  • تالاسو، آدولف (1391). تئاتر پارسی­نمایش ایرانی. ترجمۀ فائزه عبدی، تهران: بیدگل.
  • تودوروف، تزوتان (1379). بوطیقای ساختارگرا. ترجمۀ محمد نبوی. تهران: نشر آگه.
  • تولان، مایکل جی (1393). روایت شناسی. ترجمۀ سید فاطمه علوی و فاطمه نعمتی. تهران: سمت.
  • چیلپا، کاظم و مصطفی گودرزی و علی­اصغر شیرازی (1390). «تأملاتی دربارۀ موضوعات ملی و مذهبی در نقاشی قهوه­خانه­ای». فصلنامۀ علمی و پژوهشی نگره، شماره18. (69- 81).
  • حکیم، اعظم و ابوالقاسم دادور (1397). «مطالعۀ تطبیقی روایت­پردازی دینی در نقاشی­های قهوه­خانه­ای و گوتیک». فصلنامۀ علمی و پژوهشی نگره، شماره 47. (94- 109).
  • دشتی، علی اصغر (1387). «کارکرد قراردادهای زمانی و مکانی در شبیه­خوانی». فصلنامۀ تخصصی تئاتر (42- 44).
  • دیپل، الیزابت (1389). پیرنگ. ترجمه مسعود جعفری. تهران: نشر مرکز.
  • ذواافقاریان، الهام (1394). دفتر پژوهش2 (بررسی روایت و جلوههای آن در تعزیه). تهران: انتشارات نمایش.
  • ریمون کنان، شلومیت (1387). روایت داستانی: بوطیقای معاصر. ترجمۀ ابوالفضل حری. تهران: نیلوفر.
  • زارعی ­چهارراه­گشین، الهام (1395). روایت­شناسی و مضمون­شناسی نگاره­های سقفی حمام وکیل. پایان­نامۀ کارشناسی ارشد، رشتۀ پژوهش هنر، دانشگاه علم و هنر یزد. دانشکده هنر و معماری.
  • ساریخانی، مجید (1384). «نقاشی قهوه­خانه­ای در دوره قاجار». وقف میراث جاویدان، شماره 50. (114- 120).
  • شهیدی، عنایت­الله (1380). تعزیه و تعزیه­خوانی. تهران: دفتر پژوهش­های فرهنگی با همکاری کمیسیون ملی یونسکو.
  • فتحعلی­بیگی، داوود (1386). تعبیه (مجالس شبیه­خوانی). تهران: انتشارات نمایش.
  • فتحعلی­بیگی، داوود و مهدی دریایی (1394). دفتر تعزیه 13. تهران: انتشارات نمایش.
  • لتوین، دیوید (۱۳۹۴). معماری درام. ترجمۀ امیر راکعی. تهران: ساقی.
  • لوته، یاکوب (۱۳۸۶). مقدمه­ای بر روایت در ادبیات و سینما. ترجمۀ امید نیک‌فرجام. تهران: مینوی خرد.
  • مکوئیلان، مارتین (۱۳۸۸). گزیدۀ مقالات روایت. ترجمۀ فتاح محمدی. تهران: مینوی خرد.
  • ملک­پور، جمشید (1363). ادبیات نمایشی در ایران. جلد اول. تهران: توس.
  • ناصربخت، محمدحسین (1386). نقش­پوشی در شبیه­خوانی. تهران: انتشارات نمایش.
  • هارلند، ریچارد (۱۳۹۶). از افلاطون تا بارت. ترجمۀ بهزاد برکت. تهران: ماه و خورشید.
  • هاوزر، آرنولد (1372). تاریخ اجتماعی هنر. ترجمۀ امین مؤید، تهران: انتشارات چاپخش.
  • هرمن، دیوید (1396). دانشنامۀ نظریه­های روایت. ترجمۀ محمد راغب. تهران: نیلوفر.