پژوهش های ادبی و اجتماعی

پژوهش های ادبی و اجتماعی

بررسی زمینه‌های اجتماعی – سیاسی پیوند عناصر اسطوره‌ای با درون مایه‌های رمانتیسم سیاه در اشعار نصرت رحمانی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانش آموخته کارشناسی ارشد زبان و ادبیات فارسی دانشگاه گنبد کاووس، گنبد، ایران
2 استادیار گروه زبان و ادبیات فارسی دانشگاه گنبدکاووس، گنبد، ایران
چکیده
رمانتیسم سیاه که از آن با عناوینی چون منفعلانه، بیمار و سرطانی یاد می‌شود، از شاخه­های مهم مکتب رمانتیسم است که پس از کودتای 28 مرداد در ایران به‌صورت گسترده­ای در عرصۀ شعر و نثر حضور دارد. نصرت رحمانی به‌عنوان یکی از نماینده­های شاخص جریان رمانتیسم سیاه در ایران شناخته می‌شود. نگارندگان در این جستار برآنند تا با بررسی اشعار نصرت رحمانی، ضمن نشان دادن بازتاب مضامین رمانتیسم سیاه در عناصر اسطوره­ای شعر او، به تحلیل دلایل این امر بپردازند. بر اساس یافته­های این پژوهش، شکست نهضت ملی که با نابودی آرمان­های اجتماعی روشنفکر ایرانی همراه است در سال­های پس از کودتا به رمانتیسم سیاه و بدبینانه در اندیشه و شعر نصرت رحمانی می­انجامد. از این‌رو، مضامینی چون مرگ­اندیشی، یأس و بدبینی، بیان خیانت و تمسخر عشق، شیطان­گرایی، تصویر فضاهای وهمناک و نظایر آن که از جمله مضامین رمانتیسم سیاه هستند، در باززایی عناصر اسطوره­ای شعر نصرت رحمانی بسیار تأثیر گذاشته­اند؛ عناصر اسطوره­ای،همانند سیمرغ، قاف، لیلی، شیرین، بیژن، حلاج و... در شعر رحمانی به تناسب نگاه سیاه‌ بینانۀ او، شکست‌خورده و متفاوت با گذشته به تصویر کشیده می­شوند.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Investigating the socio-political backgrounds of the Bond between Mythical Components and the Themes of Black Romanticism in Nosrat Rahmani’s Poetry

نویسندگان English

faheime hosseinabadi 1
morad esmaeeli 2
maryam raminnia 2
1 Master's degree in Persian language and literature from GonbadKavos University, Gonbad, Iran
2 Assistant Professor at the Department of Persian Language and Literature, Gonbadkavos University, Gonbad, Iran
چکیده English

Known as passivity, malady, and cancer, Black romanticism is one of the chief branches of romanticism. This type of romanticism has widely been present in prose and poetry since 28 Mordad coup d'état. Authors in this article endeavor to examine Nosrat Rahmani’s poetry to demonstrate the presence of black romanticism in mythical elements within Nosrat Rahmani’s poetry. Moreover, the article seeks to delve into the reasons behind this presence. Based on the findings of this article, the failure of the National Movement led to the shattering of Iranian intellectuals’ ideals. This gloomy disappointment after the coup d’état resulted in the emergence of black and pessimistic romanticism in Nosrat Rahmani’s poetry. Black romanticism manifests itself through motifs such as reflection of death, frustration, pessimism, treason, deriding of love, satanism, and gothic atmosphere. These themes play a prominent role in the recreation of mythical elements in Nosrat Rahmani’s poetry. As a result, the mythical elements such as Simorgh, Ghaf, Leili, Shirin, Bijan, and Hallaj are depicted as defeated and different from their former positive images due to the poet’s pessimism.

کلیدواژه‌ها English

Nosrat Rahmani
Myth
Black Romanticism
Failure of National Movement
- آبراهامیان، یراوند (1377). ایران بین دو انقلاب، ترجمۀ کاظم فیروزمند و همکاران، تهران: مرکز.
- ابراهیمی دینایی، آرزو؛ یوسف‌پور، محمدکاظم، نیکویی، علیرضا (1394). «تحلیل انتقادی روایت زندگی و مرگ حلاج در گفتمان انقلابی/چپ»، دوفصلنامۀ علمی پژوهشی ادبیات عرفانی دانشگاه الزهرا، شمارۀ 12، صص 7-42.
- اخوان­ثالث، مهدی (1378). «نقد و بررسی م. امید بر کوچ»، از نقطه تا خط: مجموعۀ نقد و نظر دربارۀ نصرت رحمانی، به کوشش محمود نیکویه، رشت: طاعتی، صص: 93-98.
- برلین، آیزایا (1394). ریشه­های رمانتیسم، ترجمۀ عبداله کوثری، چاپ پنجم، نشر ماهی.
- بقایی ماکان، محمد (1386). شاملو و عالم معنا به همراه گفتگوی منتشر شده با نصرت رحمانی، تهران: مروارید.
- ثروت، منصور (1385). آشنایی با مکتب‌های ادبی، تهران: سخن.
- جعفری، مسعود (1386). سیر رمانتیسم در ایران از مشروطه تا نیما، تهران: مرکز.
- داد، سیما (1385). فرهنگ اصطلاحات ادبی، چاپ اول، تهران: مروارید.
- دادخواه، حسن و حیدری، محسن (1385). «رمانتیسم در شعر بدر الشاکر السیاب»، نثرپژوهی ادب فارسی، شمارۀ 24 (پیاپی 16)، دورۀ جدید، صص 113-130.
- دستغیب، عبدالعلی (1378). «نقد و بررسی عبدالعلی دستغیب بر میعاد در لجن»،  از نقطه تا خط: مجموعۀ نقد و نظر دربارۀ نصرت رحمانی، به کوشش محمود نیکویه، رشت: طاعتی، صص: 129-139.
- رجبی، فرهاد.  (1391). «شورش در شعر امل دنقل و نصرت رحمانی»، مجلۀ بوستان ادب دانشگاه شیراز، شمارۀ 4،  سال چهارم، شمارۀ چهارم، صص 43-64. 
- رحمانی، نصرت (1356). ترمه، تهران: انتشارات اشرفی.
- رحمانی، نصرت (1389). مجموعۀ اشعار، تهران: نگاه.
- رحمانی، نصرت (1369). «من میراث‌دار هدایت بودم نه نیما»، ماهنامۀ آدینه، شمارۀ 53، ، شمارۀ 4، سال اول، صص 169- 176.
- رحمانی، آرش؛ اورند، مهدی (1383). «زندگی‌نامۀ نصرت رحمانی به قلم خودش»، نشریۀ گوهران، شمارۀ 5، صص 6-18.
- رستگار فسایی، منصور (1383). پیکرگردانی در اساطیر، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
- زرقانی، مهدی (1384). چشم انداز شعر معاصر ایران، چاپ دوم، تهران: ثالث.
- زهرازاده، محمدعلی و  فولادی، یعقوب (1390). «بررسی تحول اندیشۀ نصرت رحمانی از رمانتیک فردگرا به رمانتیک جامعه‌گرا»، پژوهشنامۀ ادب غنایی، شمارۀ 17، سال نهم، صص 77-102.
- زندیه، حسن و اسماعیلی، محسن (1390). «روح نامرئی شعر فارسی: تأثیر عامل‌های سیاسی و اجتماعی عصر پهلوی بر فراز و فرود رمانتیسم فارسی»، نشریۀ جستارهای تاریخی، شمارۀ 1، سال دوم، صص 127-156.
- سیدحسینی، رضا (1387). مکتب‌های ادبی، ج1، تهران: نگاه.
- شفیعی کدکنی (1387). ادوار شعر فارسی از مشروطیت تا سقوط سلطنت، تهران: سخن.
- شهریوری، نادر (1387). سیاست رمانتیک، تهران: فرهنگ صبا.
- شیری، قهرمان؛ محمدی،  مینو؛ نظری، نجمه (1391). «بررسی تحلیلی رمانتیسم سیاه در سروده‌های نصرت رحمانی»، فصل‌نامۀ پژوهش زبان و ادب فارسی، شمارۀ 27، صص 59-80.  
- فتوحی، محمود. (1376) «جریان رمانتیسم بعد از کودتای 28 مرداد»، نشریه تاریخ زبان و ادب فارسی معاصر. شماره 108 و 109، صص 158-168.
- فورست، لیلیان (1392). رمانتیسم، ترجمۀ مسعود جعفری، تهران: مرکز.
- قبادی، حسینعلی و بزرگ بیگدلی، سعید و علیجانی، محمد (1393). «تحلیل اسطوره‌ای "یکلیا و تنهایی او" و "ملکوت" با نگاه به تأثیر کودتای 28 مرداد در بازتاب اسطوره‌ها»، نشریۀ متن‌پژوهی ادبی، شمارۀ 60، سال هجدهم، صص 25-50.
- لنگرودی، شمس (1390). تاریخ تحلیلی شعر نو (1332-1341) جلد دوم و سوم، چاپ ششم، تهران: مرکز.
- مختاری، محمد (1392). انسان در شعر معاصر، تهران:  توس.  
- هاوز، آرنولد (1361). تاریخ  اجتماعی هنر، ترجمۀ امین موید، جلد سوم، تهران، دنیای نو.
- وحدت، فرزین (1382). رویارویی فکری ایران با مدرنیت، ترجمۀ مهدی حقیقت‌خواه، تهران: ققنوس.
-یاحقی، محمدجعفر (1391). فرهنگ اساطیر و داستا‌نواره‌ها در ادبیات فارسی، تهران: فرهنگ معاصر.