پژوهش های ادبی و اجتماعی

پژوهش های ادبی و اجتماعی

بنیادهای سیاسی و اجتماعی بیانیه‌های ادبی عصر قاجار (مطالعة موردی بیانیة میرزا آقاخان کرمانی)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 استادیار دانشگاه گلستان
2 استادیار دانشگاه گنبد کاووس
چکیده
با شکل­ گیری مدرنیته در غرب، اندیشمندان و روشنفکران ایرانی در پی کشف اسباب ترقی ملل متمدن غربی و پیاده­سازی آن در داخل کشور برآمدند. میرزا آقاخان کرمانی جزو اولین گروه از روشنفکران ایرانی دورة پیشامشروطه است که در مواجهه با پدیدة مدرنیسم، عَلَم نوجویی و تجددخواهی برافراشت و جهت گام نهادن در دنیای مدرن خواستار تقلید و الگوگیری از تمدن غرب شد. نوخواهی آقاخان مانند بسیاری از ادیبان روشنفکر دیگر به عرصة سیاست و اجتماع محدود نماند؛ او نظریاتی نیز برای تجدد در ادبیات و فنون نگارش ارائه داد و خواستار تحول در شیوة نگارش سنتی شد. این پژوهش با نگاهی به اندیشه­های سیاسی و اجتماعی آقاخان به بررسی تأثیر آن بر دیدگاه­های نوین ادبی وی پرداخته و بدین نتیجه رسیده است که آقاخان نوگرایی ادبی خود را بر مبنای سنت ستیزی طرح­ریزی کرده و تحت تأثیر  تفکرات ناسیونالیستی و لیبرالیستی خواستار باستان‌گرایی در زبان و خط فارسی، عربی‌زدایی از زبان فارسی، ساده‌نویسی، روشن‌نویسی و خروج از قید و بندهای سنتی در نوشتار شده است.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Political and social Foundations of literary statements in Qajar era (A case study of Mirza Agha Khan Kermani's statement)

نویسندگان English

fereshteh farzishoub 1
mona alimadadi 2
morad esmaeeli 2
1 Assistant Professor of Golestan University
2 Assistant Professor of Gonbad Kavos University
چکیده English

With the formation of modernity in the West, Iranian scholars and intellectuals sought to discover the reasons behind the development of western civilized nations and to implement it inside the country. Mirza Agha Khan Kermani is one of the first Iranian intellectuals of the pre-Constitutional era who faced the phenomenon of modernism, raised the flag of innovation and modernism, and called for imitation and modeling of western civilization in order to step into the modern world. Like many other intellectual writers, Aga Khan's innovation was not limited to the arena of politics and society; he also presented ideas for modernity in literature and writing techniques and called for a change in the traditional writing style. This research looks at the political and social thoughts of Aga Khan and examines its influence on his modern literary views and has come to the conclusion that Aga Khan planned his literary modernization on the basis of anti-traditionalism and under the influence of nationalism and liberal thoughts, he called for archaism in the Persian language and script, de-Arabization of the Persian language, simplified writing, clear writing, and departure from traditional constraints in writing.

کلیدواژه‌ها English

Agha Khan Kermani
modernism
nationalism
liberalism
literary modernization
  • آدمیت، فریدون (1357). اندیشه­های میرزا آقاخان کرمانی. بی­جا: بی­نا.
  • آدمیت، فریدون (1349). اندیشه­های فتحعلی آخوند‌زاده. بی­جا: بی­نا.
  • آدمیت، فریدون (1340). فکر آزادی و مقدمة نهضت مشروطیت. بی­جا: بی­نا.
  • آجودانی، ماشاءالله (1387). یا مرگ یا تجدد، دفتری در شعر و ادب مشروطه، تهران: نشر اختران.
  • الهی تبار، علی( 1392). درآمدی بر لیبرالیسم، تهران: صحیفه.
  • امن خانی، عیسی (1398). تبارشناسی نقد ادبی ایدئولوژیک، تهران: خاموش.
  • امن خانی، عیسی ( 1401). دربارة تجدد ادبی، تهران: خاموش.
  • رهبری، مهدی (1391). مشروطة ناکام، تهران: کویر.
  • سردارنیا، خلیل (1392). درآمدی بر جامعه‌شناسی سیاسی در خاورمیانه، تهران: میزان.
  • کرمانی، میرزا آقاخان (1324). آیینة اسکندری، تصحیح میرزا جهانگیر خان. بی­جا: بی­نا.
  • کرمانی، میرزا آقاخان (بی­تا 1). تکوین و تشریع، نسخة خطی. محلِ نگهداری کتاب­خانة ملی.
  • کرمانی، میرزا آقاخان (بی­تا 2). صدخطابه، ویرایش: محمد جعفر محجوب، نشر کتاب.
  • کرمانی، میرزا آقاخان (1401). ریحان بستان‌افروز بر طرز و ترتیب ادبیات فرنگستان امروز. چاپ شده در کتاب دربارة تجدد ادبی، امن خانی، تهران: خاموش
  • کرمانی، میرزا آقاخان (2000). سه مکتوب، به کوشش و ویرایش بهرام چوبینه، آلمان. بی­جا: بی­نا.
  • کرمانی، میرزا آقاخان (1378). نامۀ باستان، به کوشش علی عبداللهی‌نیا، کرمان: مرکز کرمان‌شناسی.
  • کرمانی، میرزا آقاخان (2001). هشت بهشت. بی­جا: بی­نا.
  • مطلبی، مطلب، مرادی، ادهم (1393). «ورود سوسیالیسم به ایران و راهبرد اندیشمندان سوسیالیست برای ترقی کشور (1279-1299)»، مجلة بررسی­های نوین تاریخ، سال اول، شمارة2، 83-99.
  • مؤمنی، باقر (1386). روشنفکری و نواندیشی در ایران، کلن آلمان، ناشر: مؤلف.