پژوهش های ادبی و اجتماعی

پژوهش های ادبی و اجتماعی

تبیین ایدئولوژیک استعارۀ جهتی بالا/ پایین در روایت‌های سیاسی- انتقادی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
زهره نیک سیر 1
مریم درپر 2
1 دکتری رشته زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه مازندران، مازندران، ایران،
2 استادیار گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه کوثر بجنورد، بجنورد، ایران
10.30488/sipl.2024.447482.1050
چکیده
استفاده از استعاره به عنوان یک مؤلفۀ سبکی، به آفرینش‌گر متن کمک می‌کند تا از طریق شگردهایی چون برجسته‌سازی، کمرنگ‌سازی و یا پنهان‌سازی، احساس و درک کاذبی از یک امر را برای مخاطب ایجاد کند. بر این مبنا مسئله‌ای که پژوهش حاضر بدان می‌پردازد، تبیین ایدئولوژیک استعارۀ جهتی بالا/ پایین در پنج مجموعه‌روایت سیاسی- انتقادی ورق‌پاره‌های زندان، از رنجی که می‌بریم، آذر، ماه آخر پاییز، سگ ولگرد و خیمه‌شب‌بازی با استفاده از رویکرد استعارۀ مفهومی لیکاف و جانسون است. نتایج به‌دست‌آمده نشان می‌دهد که نویسندگان از استعارۀ جهتی بالا/ پایین در بازنمایی مفهوم انتزاعی قدرت و مناسبات آن در راستای انعکاس ایدئولوژی خود بهره برده‌اند و تقابل میان سلطه‌گر و تحت سلطه، که یکی از مهمترین مؤلفه‌ها در روایت‌های سیاسی -  انتقادی است، را با استفاده از این نوع استعاره و به شیوه‌های 1- ترسیم مناسبات قدرت بر اساس موقعیت مکانی، 2- ترسیم ساختار طبقاتی بر اساس موقعیت مکانی، 3- بازنمایی تسلط عوامل محیطی با استفاده از استعاره‌های جاندارپنداری، 4- بازنمایی تسلط ایدئولوژی‌ها و انگاره‌های حاکمیتی با استفاده از نمادها و دلالت‌های ضمنی، 5- بازنمایی کنش‌های بدنی منفعلانه یا مقتدرانه در ترسیم مناسبات قدرت و 6- اسطوره‌سازی و برکشیدن قهرمانان، ترسیم کرده‌اند. کاربرد پژوهش مورد نظر، ارائۀ نحوۀ بازشناسی مناسبات قدرت در متون روایی و همچنین به دست‌دادن چند شیوۀ استفاده از استعاره‌های جهتی، در روایت‌هایی است که با هدف نشان‌دادن تقابل میان طبقات فرادست و فرودست نگاشته می‌شوند.
کلیدواژه‌ها
استعارۀ مفهومی استعارۀ جهتی ایدئولوژی قدرت روایت‌های سیاسی
انتقادی

عنوان مقاله English

Explication of Up/Down Metaphor in the Selected Politico-Critical Narratives

نویسندگان English

zohreh niksiyar 1
maryam Dorpar 2
1 PhD in Persian language and literature, Mazandaran University, Mazandaran, Iran
2 Assistant Professor, Department of Persian Language and Literature, Kausar University of Bojnord, Bojnord, Iran
چکیده English

Due to their occurrence in language, metaphors are linguistic tools for the emergence of ideologies in texts. They essentially mirror ideological discourses. Employing metaphors as a stylistic component permits literary writers to fashion their works by highlighting, dimming, and hiding feelings, inducing false perceptions in their readership. Accordingly, drawing on Lakoff’s and Johnson’s insights about conceptual metaphor, the current study seeks to explicate the ideological metaphor of up/down in socio-critical narratives: Varaghhaie Pare Zendan (Torn paper from the Prison), Az Ranji Ke Mibarim (From the Pain we Suffer), Azar: Mah-e Akher-e Paeez (Azar: The Last Month of Fall), Sag-e Velgard (A Wandering Dog), and Kheim-e Shabbazi (Puppetry). The conceptual metaphor is one of the new approaches in semantics. The orientational metaphor is one of the conceptual metaphors by which the system of concepts is structured based on orientation/ direction (place) such as inside/outside, center/periphery, and up/down. The present study is carried out in the descriptive-analytical approach. It initially introduces its conceptual framework along with the selected narratives. Then, it identifies statements containing up/down metaphors in the narratives. Afterwards, the study will analyze the relationship between the detected metaphors and the ideology of the narratives to explore the role of up/down metaphors in power relations within the narratives. The findings of this work demonstrate the writers (of the selected narratives) have benefitted from the up-down metaphors to represent the abstract concept of power and its relations, to reflect their ideologies, and to show the confrontation between the oppressor and the oppressed which is the most important constituents in socio-political narratives.

کلیدواژه‌ها English

Conceptual Metaphor Orientational Metaphor Ideology Power Politic
critical Narratives

  • آرون، ریمون (1370). مراحل اساسی اندیشه در جامعه‌شناسی، ترجمۀ باقر پرهام، چ2. تهران: آموزش انقلاب اسلامی.

    - آل احمد، جلال (1372). از رنجی که می بریم، تهران: فردوس.

    - آلتوسر، لوئی(1386). ایدئولوژی و ساز و برگ‌های ایدئولوژیک دولت، ترجمۀ روزبه صدرآرا، تهران: چشمه.

    - بارسلونا، انتونیو (1390). استعاره و مجاز با رویکردی شناختی، ترجمۀ تینا امراللهی، تهران: نقش جهان.

    - بشلر، ژان (1370). ایدئولوژی چیست؟ (نقدی بر ایدئولوژی‌های غربی)، ترجمۀ علی اسدی، تهران: حیدری.

    - جول، جیمز (1388). گرامشی، ترجمۀ محمدرضا زمردی. چ1، تهران: ثالث.

    - چوبک، صادق (1352). خیمه‌شب‌بازی، چ 4، تهران: جاویدان.

    - سلطانی، علی‌اصغر (1387). قدرت، گفتمان و زبان، تهران: نشر نی.

    - شهری، بهمن (1391). «پیوندهای میان استعاره و ایدئولوژی»، فصلنامۀ علمی- پژوهشی نقد ادبی، س5، ش19، صص 59- 76.  

    - صفایی، علی؛ سلطانی، بهروز (1394). «تحلیل گفتمان انتقادی نامۀ امام علی (ع) به معاویه»، جستارهای زبانی، د7، ش7، صص23-49.

    - عضدانلو، حمید (1396)، «از ایدئولوژی تا گفتمان»، مجلۀ اطلاعات سیاسی و اقتصادی، ش38، صص4-29.

    - علوی، بزرگ (1357)، ورق‌پاره‌های زندان، چ 2، تهران: امیرکبیر.

    - غیاثیان، مریم سادات (1386)، «تصویر سفیدپوستان و مسلمانان در نشریات غرب پس از یازدهم سپتامبر»، رسانه، ش72، صص 205-213.

    - فرتر، اوک(1387)، لویی آلتوسر، ترجمۀ امیر احمدی آریان، تهران: مرکز.                                                 

    - کوچش، زلتن (1393). مقدمه‌ای کاربردی بر استعاره، ترجمۀ شیرین پور ابراهیم، تهران: سمت.

    - گلستان، ابراهیم (1384).  آذر ماه آخر پاییز، چ 1 بازتاب‌نگار، تهران: بازتاب‌نگار.

    - لارین، خورخه (1386).  مفهوم ایدئولوژی، ترجمۀ فریبرز مجیدی، تهران: انتشارات وزارت امورخارجه.

    - لوپز، خورخه؛ اسکات، جان (1385). ساخت اجتماعی، چ1، تهران: نی.

    - مارکس، کارل؛ انگلس، فریدریش (1359). مانیفست حزب کمونیست، ترجمۀ محمّد پورهرمزان، بی‌جا: حزب تودۀ ایران.

    - موسوی، شایسته‌سادات؛ رحیمی، محمود (1399). «آسمان و زمین بر محور استعاره»، مجلۀ علمی مطالعات زبانی و بلاغی، س11، ش22، صص471-498.

    - میرعابدینی، حسن (1380). صدسال داستان‌نویسی ایران، ج 1 و 2، تهران: نشر چشمه. (این منبع در متن نیامده است)

    - نصیریان، یدالله (1380). علوم بلاغت و اعجاز قرآن، تهران: سمت. (این منبع در متن نیامده است)

    - وینسنت، اندرو (1378). ایدئولوژی‌های مدرن سیاسی، ترجمۀ مرتضی ثاقب‌فر، تهران: انتشارات ققنوس.

    - هاشمی، زهره (1389). «نظریۀ استعارۀ مفهومی از دیدگاه لیکاف و جانسون»، مجلۀ ادب‌پژوهی، ش12، صص 119-140.

    - هدایت، صادق (1356). سگ ولگرد. چ 2. تهران: جاویدان.

    • Goatly, A. (2007). Washing the Brain: Metaphor and Hidden Ideology. Amsterdam, Philadelphia: John Benjamins Publishing Company.
    • Lakoff, G & Johnson, M. (1980), Metaphors we live by, Chicago: University of Chicago press.
    • Lakoff, G. (1993). "The contemporary theory of metaphor', In Geeraerts, dirk (Ed). (2006) Cognitive linguistics: basic readings (Cognitive linguistics research: 34). Mouton de Gruyter Berlin, New York, pp. 185-238.
    • Saeed, john I. (1997), Semantics. Oxford: Blackwell.
    • Van Dijk, T. (1998). Ideology: A Multidisciplinary Approach. London: Sage publications.
    • ----------. (2001). "Multidiskiplinary CDA: a Plea fir Diversity. In R.-------

     

    • -----------------. (2006). "Ideology and Discorse Analysis". Journal of Political Ideoligies. 11/2. Pp. 115- 140.-
    • -Weber, M. (1978). Economy and Society: An Outline of Interpretive Sociology, 2Vols.California: University California Press