پژوهش های ادبی و اجتماعی

پژوهش های ادبی و اجتماعی

کبوتر و کبوتربازی به عنوان امری اجتماعی؛ بررسی کبوتر و کبوتربازی در فرهنگ عامه با تکیه بر متون ادبی و تاریخی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
دکتری ادبیات فارسی از دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران
چکیده
کبوتر از پرندگانی است که از دیرباز با انسان­ها همزیستی داشته و دارای نقش چشم­گیری در اغلب جوامع بشری بوده است، به گونه­ای که می­توان جایگاه و عملکرد آن را به­عنوان یکی از عناصر اجتماعی بررسی کرد. در این مقاله کوشش شده است با بررسی متون ادبی (دیوان‌های شاعران، متون منثور ادبی، داستان­ها و...)، تاریخی و دینی و از منظری اجتماعی به کبوتر نگریسته شود و نقش­ها، فواید و کارکردهایی را که کبوتر در اجتماع داشته، بررسی شود. از این‌رو ابتدا تصویر کبوتر را در قرآن و متون دینی بررسی  کردیم. این بررسی­ها نشان می­دهد کبوتر نوعی تقدس و حرمت دارد، تاجایی که برای شکار و ذبحِ آن قواعد شرعی خاصی وضع شده است. همچنین تفحص در متون ادبی- تاریخی، نشان می­دهد که کبوتر یکی از عوامل سرگرمی بشر در ادوار مختلف بوده و کبوتربازی یکی از بازی­های رایج، نه تنها در بین عموم مردم، که حتی در بین شاهان نیز بوده است. بنابراین برخلاف این باور رایج که «باز» تنها پرندۀ شاهانه بوده، پژوهش پیش رو نشان می­دهد کبوتر نیز برای شاهان از اهمیت ویژه­ای برخوردار بوده است. افزون بر موارد فوق، این پژوهش نشان­دهندۀ نقش­های گوناگونِ کبوتر، از جمله سرگرم کنندگی، فواید پزشکی و کشاورزی و نیز داشتنِ وجهه­ای مقدس در بین ایرانیان است و نیز دلایل و اسباب اجتماع­پذیر بودنِ این پرنده و عللِ حضورِ پررنگ آن را در بین انسان­ها بیان می­کند.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Pigeon and Pigeon Racing as a Social Subject: Reflection of Pigeon and Pigeon Racing in Folk Culture with Emphasis on Social and Historical Texts

نویسنده English

Saeed Mehri
PhD in Persian literature from Ferdowsi University of Mashhad. Mashhad, Iran
چکیده English

Coexisting with humans since olden times, pigeons played a notable role in most human societies. Thus, one can examine their status and function as a social component. The current article looks at pigeons from a social perspective and scrutinizes literary texts (stories, literary pieces in prose, poets’ writings) and religious and historical ones to study their roles, functions, and uses in human communities. To this end, the study initially investigated pigeons’ images in the Koran and religious texts. The study found that pigeons enjoyed reverence and sanctity in such a way that religious rules were established for their slaughtering and hunting. Also, scrutinizing literary and historical texts indicated that pigeons were one of the common pastimes in past eras and pigeon flying was a popular hobby among ordinary folks and even kings. Contrary to the common belief that falcons were the favorite birds of kings, pigeons, according to this study, had special importance for kings. Furthermore, based on this research findings, Iranians held pigeons sacred. They also used them for entertainment and medical and agricultural purposes. Finally, pigeons’ sociability explains their strong presence among humans.
 

کلیدواژه‌ها English

Pigeon
Pigeon Racing
Social Component
Sanctity
  •  

    • ابن سیرین، محمد ابی بکر (1359ه.ق). منتخب الکلام فی تفسیر الأحلام، مصر: شرکة مکتبة ومطبعة مصطفى البابی الحلبی وأولاده.
    • ابن قدامه مقدسی، ابومحمد (1968). المغنی، مصر: مکتبه القاهره.
    • ابن کثیر، عمادالدین ابوافداء اسماعیل بن عمر (1408). البدایه و النهایه، محقق: علی شیری، بیروت: دار احیاء­التراث­العربی.
    • ابونصری هروی، قاسم بن یوسف (2536). ارشادالزراعه، به اهتمام محمد مشیری، چاپ دوم، تهران: امیرکبیر.
    • النجفی الجواهری، الشیخ محمد حسن (1362). جواهر الکلام فی شرح شرائع الإسلام، تحقیق عباس قوچانی، چاپ هفتم، بیروت: دارالاحیاء التراث العربی.
    • بیرجندی، عبدالعلی (1387). معرفت فلاحت، تصحیح ایرج افشار، تهران: میراث مکتوب.
    • بیهقی، ابوالفضل محمدبن حسین (1390). تاریخ بیهقی (دیبای دیداری)، تصحیح دکتر محمدجعفر یاحقی و مهدی سیدی، تهران: سخن.
    • تاریخ سیستان (1389). تصحیح ملک­الشعرا بهار، تهران: اساطیر.
    • تاورنیه، ژان باتیست (1336). سفرنامۀ تاورنیه، ترجمۀ ابوتراب نوری و تجدیدنظر و تصحیح دکتر حمید شیرانی، تهران: سنایی و کتابفروشی تایید اصفهان.
    • تفلیسی، کمال­الدین ابوالفضل (1388). کامل­التعبیر، تصحیح و تحقیق سید حسین رضوی برقعی، تهران: نشر نی.
    • جکسن، ابراهم و. ویلیامز (1357). سفرنامۀ جکسن، ترجمۀ منوچهر امیری، فریدون بدره­ای، چاپ دوم، تهران: خوارزمی.
    • حافظ، شمس­الدین محمد (1362). دیوان، تصحیح دکتر خانلری، چاپ دوم، تهران: خوارزمی.
    • حسینی قزوینی، سیدعبداللطیف (1314). لب­التواریخ، به کوشش سیدجلال­الدین طهرانی، تهران: کلالۀ خاور.
    • خاقانی، بدیل بن علی (1388). دیوان، تصحیح ضیاءالدین سجادی، چاپ نهم، تهران: زوار.
    • دمیری، کمال­الدین محمد (1415). حیاه الحیوان الکبری، ج1، وضع حواشیه و قدم له: احمدحسن بسج، بیروت: دارالکتب العلمیه.
    • دنیسری، شمس­الدین محمدبن امین­الدین (1387). نوادرالتبادر لتحفه البهادر، تصحیح محمدتقی دانش­پژوه و ایرج افشار، چاپ دوم، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
    • دیگار، ژان پیر(1385). مردم شناسی انسان و حیوانات اهلی، ترجمۀ اصغر کریمی، تهران: نشر افکار.
    • سعداوی، نظیر حسان (1953). نظام­البرید فی­الدوله الاسلامیه، مصر: دار مصیر للطباعه.
    • سیوطی، جلال­الدبن عبدالرحمن (1425). تاریخ الخلفاء، محقق: حمدی الدمرداش، مکه: مکتبه نزار مصطفی الباز.
    • شاردن (1336). سیاحتنامۀ شاردن، ج4، ترجمۀ محمد عباسی، تهران: امیرکبیر.
    • شمیسا، سیروس (1387). فرهنگ اشارات، تهران: نشر میترا.
    • شوالیه، ژان (1385). فرهنگ نمادها،ج4، ترجمه و تحقیق سودابه فضایلی، تهران: انتشارات جیحون.
    • شهری، جعفر (1369). تاریخ اجتماعی تهران در قرن سیزدهم، چاپ دوم، تهران: مؤسسۀ خدمات فرهنگی رسا.
    • طبری، ابی­جعفر محمدبن‌جریر (بی­تا). تفسیر الطبری، حققه و علق حواشیه: محمود محمدشاکر، الطبعه الثانیه، قاهره: مکتبه ابن تیمیه.
    • عاملی، بهاءالدین محمد (1385). کشکول، تحقیق سید محمد سید حسین المعلم، قم: مکتبة الحیدریة.
    • فلور، ویلم (۱۳۶۶). جستارهایی از تاریخ اجتماعی ایران در عصر قاجار، ج1، ترجمه ابوالقاسم سری، تهران: توس.
    • کرمانی، محمدخان (بی­تا). رساله در علم فلاحت، بی­جا.
    • کلینی رازی، ابی­جعفر محمدبن یعقوب (1407ه.ق). الکافی، المحقق علی اکبر غفاری و محمد آخوندی، چاپ چهارم، تهران: دارالکتب الاسلامیه.
    • مجلسی، محمدباقر (1403ق). بحارالانوار، تحقیق: السید إبراهیم المیانجی ، محمد الباقر البهبودی، لطبعة: الثالثة المصححة، بیروت: دارالاحیاء التراث.
    • مستوفی، عبدالله (1388). شرح زندگانی من، چاپ ششم، تهران: زوار.
    • مسعود سعد (1365). دیوان، به اهتمام و تصحیح مهدی نوریان، تهران: انتشارات کمال.
    • مقریزی، تقی­الدین ابی­العباس (1418). المواعظ والاعتبار بذکر الخطط والآثار، وضع حواشیه: خلیل المنصور، بیروت: دارالکتب العلمیه.
    • مقدسی، مطهربن طاهر (1386). آفرینش و تاریخ، ترجمۀ محمدرضا شفیعی کدکنی، چاپ سوم، تهران: آگه.
    • موسوی فندرسکی، ابوطالب (1388). تحفه العالم در اوصاف و اخبار شاه سلطان حسین، تصحیح رسول جعفریان، تهران: کتابخانه مجلس.
    • میبدی، ابوالفضل رشیدالدین (1361). کشف­الاسرار و عده الابرار، تصحیح علی اصغر حکمت، چاپ چهارم، تهران: امیرکبیر.
    • نظامی عروضی، احمدبن عمر (1388). چهارمقاله، تصحیح علامه قزوینی و تصحیح مجدد و شرح دکتر محمد معین، چاپ دوم، تهران: انتشارات معین.
    • وراوینی، سعدالدین (1392). مرزبان نامه، به کوشش خلیل خطیب رهبر، چاپ هجدهم، تهران: صفی­علیشاه.
    • هجویری، ابوالحسن علی‌بن عثمان (1390). کشف‌المحجوب، تصحیح دکتر محمود عابدی، چاپ هفتم، تهران: سروش.
    • هلالی جغتایی، بدرالدین (1368). دیوان، تصحیح سعید نفیسی، تهران: سنایی.