پژوهش های ادبی و اجتماعی

پژوهش های ادبی و اجتماعی

تحلیل و بررسی شخصیت کاوۀ آهنگر بر مبنای نظریۀ اقتدار کاریزماتیک ماکس وبر (بررسی فرایند چرخش کاریزما در شاهنامۀ فردوسی)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
دانشجوی کارشناسی آموزش زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه فرهنگیان، کرمان، ایران
چکیده
در اندیشۀ اساطیری ایران باستان چرخش قدرت در دست شاهان با مفاهیمی مبتنی بر پیوندهای نژادی و خونی چون فرّه ایزدی توجیه می‌شد. امّا در شاهنامه شخصیت‌هایی چون ضحاک نیز وجود دارند که بدون برخورداری از این ویژگی به پادشاهی می‌رسیدند و یا دست کم برای مدت محدودی از محبوبیت برخوردار بودند. همچنین کاوۀ آهنگر که از شخصیت‌های مهم در شاهنامۀ فردوسی است و بدون برخوردار بودن از فرّه ایزدی در حافظۀ جمعی ایرانیان همواره به‌عنوان شخصیتی کاریزماتیک مطرح شده است. در همین راستا این جستار با استفاده از روش توصیفی – تحلیلی و بهره‌گیری از منابع کتابخانه‌ای و الکترونیکی به تحلیل و بررسی موشکافانۀ کردارهایکاوۀ آهنگر در شاهنامۀ فردوسی و مطابقت با دیگر آثار تاریخی و حماسی ایران، کشف و شناسایی هوّیت اساطیری یا تاریخی کاوۀ آهنگر و بازگفت نقش‌ها و عملکرد‌های کاریزماتیک و آنتی‌کاریزماتیک او و دیگر شخصیت‌های مرتبط با او در شاهنامه پرداخته است و چنین نتیجه گرفته است که با ارائۀ خوانشی جدید از شاهنامه برمبنای نظریۀ اقتدار کاریزماتیک ماکس وبر، اگرچه کاوۀ آهنگر از ویژگی‌های یک شخصیت کاریزماتیک و محبوب برخوردار بود امّا او از مؤلفه‌های یک شخصیت دارای اقتدار کاریزماتیک برخوردار نبود؛ همچنین او تنها مبارزی با ساختار حکومت ضحّاک نبود بلکه می‌توانست فردی در مقابل جمشید و فریدون نیز باشد چرا که هدف کاوه از قیام تنها دست‌یابی و برپایی داد بود. در نتیجه کاوه شخصیتی آنتی‌کاریزما بر علیه هرگونه قدرت کاریزماتیک بود.
 

تازه های تحقیق

آموزگار، ژاله (1374). تاریخ اساطیری ایران، تهران: سمت.

- اتونی، بهزاد و اتونی، بهروز (1400). «پژوهشی پیرامون چهرۀ اولیاءاللهی و عرفانی کاوۀ آهنگر در روایات عامیانه و نقالی شاهنامه»، ادبیات عرفانی و اسطوره شناختی، 17(65 )، 13- 38.  

- اعتمادالسلطنه، محمدحسن‌خان (1367). مِرآة‌البُلدان، تصحیح و حواشی عبدالحسین نوائی و میرهاشم محدث، تهران: انتشارات دانشگاه تهران

- انجوی شیرازی، سید ابوالقاسم (1354). فردوسی‌نامه، مردم و قهرمانان شاهنامه، تهران: انتشارات علمی.

- بلعمی، ابوعلی محمدبن محمد (1353). تاریخ بلعمی؛ تکلمه و ترجمۀ تاریخ طبری، تصحیح محمدتقی بهار، تهران: کتابفروشی زوار.

- ثعالبی نیشابوری، عبدالملک بن محمد بن اسماعیل (1368). تاریخ ثعالبی مشهور به غرر اخبار ملوک الفرس و سیرهم، ترجمۀ محمد فضائلی، تهران: نشر نقره.

- جلائی‌پور، حمیدرضا (1388). «جامعه و دولت معاصر ایران تمهیدی نظری برای ارزیابی تکوین ملت-دولت»، جامعه‌شناسی ایران، دورۀ دهم، تابستان 1388، شماره2، صص32-54.

- حسینی‌قزوینی، شرف‌الدین فضل‌الله (1383). المعجم فی‌آثار ملوک العجم، به کوشش احمد فتوحی نسب، تهران: انجمن آثار و مفاخر فرهنگی.

- خالقی مطلق، جلال (1394). شاهنامه فردوسی، تهران: سخن (ارجاع باید به فردوسی باشد نه مصحح شاهنامه. همچنین در متن چند بار به خالقی مطلق ارجاع داده شده که روشن نیست منظور شاهنامه است یا اثر دیگری از خالقی مطلق).

- خواندمیر، غیاث‌الدین بن همام‌الدین حسینی (1372). مآثرالملوک به ضمیمه خاتمه خلاصه‌الاخبار و قانون همایونی، تصحیح میرهاشم محدث، تهران: مؤسسۀ خدمات فرهنگی رسا.

- خواندمیر، غیاث‌الدین بن همام‌الدین حسینی (1380). حبیب‌السیر، به کوشش محمد دبیرسیاقی، تهران: انتشارات خیّام (در متن نیست).

- دورانت، ویل (1378). تاریخ تمدن، تهران: علمی و فرهنگی.

- رحیمی، مصطفی (1369). تراژدی قدرت در شاهنامه، تهران: نیلوفر.

- زاهدانی، زاهد و بذرافکن، سعید (1394). «جنبش‌های اجتماعی در تاریخ اساطیر ایرانی مورد مطالعه: جنبش ایرانی کاوه در شاهنامۀ فردوسی». جامعه‌شناسی تاریخی، ۷ (۳) :۱-۲۴ (دوره و شماره مشخص شود: مثلاً دورۀ ؟؟، شمارۀ ؟؟).

- زرین‌کوب، عبدالحسین (1381). نامور نامه؛ دربارۀ فردوسی و شاهنامه، تهران: سخن

- صفا، ذبیح الله (1333). حماسه سرایی در ایران، تهران: پیروز.

- فروند، ژولین (1383). جامعه‌شناسی ماکس وبر، ترجمۀ عبدالحسین نیک‌گهر، تهران: توتیا.

- فولادیان، مجید (1398). «صورت‌بندی جامعه‌شناختی تئوری کاریزمای وبر»، جامعه شناسی ایران، دورۀ20، شمارۀ 3، صص 59 -87.

- قاسمی، علیرضا؛ نیکویی، علیرضا و چراغی، رضا (1396). «تحلیل گفتمانی طبقه‌بندی اجتماعی در شاهنامۀ فردوسی»، فصلنامۀ مطالعات توسعۀ اجتماعی- فرهنگی، دورۀ پنجم، شمارۀ 4، بهار96 ، صص 185-155

- کریستین‌سن، آرتور (1355). کیانیان، ترجمۀ ذبیح الله صفا، تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب.

- کورس، سارا (1383). «ادبیات و جامعه». پیک نور- علوم انسانی، 2(2)، صص 13-25.

- گردیزی، ابوسعید عبدالحی بن الضحاک ابن محمود (1363). تاریخ گردیزی، تهران: چاپخانۀ ارمغان

- محمدپور، محمد‌امین و حسن‌زاده میرعلی، عبدالله (1393). «افسانۀ کاوه، نماد قیامی پیروز در تاریخ ملّی ایران»، جامعه‌شناسی تاریخی، ۶ (۱)، صص 73 - 92.

- مسعودی، ابوالحسن علی بن حسین (بی‌تا). التنبیه و الإشراف، ترجمۀ ابوالقاسم پاینده، تهران: علمی و فرهنگی.

- مسکویه‌الرازی، ابوعلی (1369). تجارب‌الأمم، تهران: سروش.

- موسوی، سیدکاظم و خسروی، اشرف (1388). «کاوه، آهنگری فرودست یا خدایی فرود آمده»، شعر پژوهی، 1 (1 (پیاپی 1-55)، صص 160-147.

- مهاجرانی، عطاءاله (1369). گزندِ باد، تهران: اطلاعات.

- وبر، ماکس (1368). دانشمند و سیاستمدار، تهران: انتشارات دانشگاه تهران.

- وبر، ماکس (1382). دین، قدرت، جامعه، مترجم: احمد تدین، تهران: هرمس.

- وبر، ماکس (۱۹۴۶). سیاست به مثابه حرفه، ترجمه و ویرایش هانس گرث و سی. رایت میلز، نیویورک: مطبوعات آزاد.

- یاحقی، محمّدجعفر (1386). فرهنگ اساطیر و داستان‌واره‌ها در ادبیات فارسی، تهران: فرهنگ معاصر.

- Weber, Max (1976). Wirtschaft und Gesellschaft, 5th edn, ed. Johannes Winckelmann. T¨ubingen: J.C.B. Mohr (Paul Siebeck).

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Studying Charisma Rotation Process in Ferdowsi's Shahnameh Charismatic Authority: Analyzing Kaveh the Blacksmith’s Character in the Light of Marx Weber's

نویسنده English

Naim khalesi
Bachelor student of Persian language and literature, Farhangian University, Kerman, Iran
چکیده English

In ancient Iran’s mythic frame of mind, power rotation in kings’ hands was rationalized with concepts based on racial and blood bonds such as the Light of God. However, in Shahnameh, a character like Zahhak became a king without possessing the privilege of the Light of God. Also, in the same epic, some characters became popular at least for a limited period without the grace of the Light of God. As an important character in Ferdowsi’s epic, Kaveh the Blacksmith is known as a charismatic person in Iranians’ collective memory without enjoying the Light of God. Employing an analytic-descriptive approach and benefitting from the library and electronic resources, the current essay seeks to scrutinize Kaveh the Blacksmith’s deeds in Shahnameh and match these deeds in other Iranian epic and historical works to detect the mythic and historical identity of Kaveh the Blacksmith. Specifically, it deals with the roles and functions of charisma and anti-charisma in Kaveh the Blacksmith and other characters related to him. By reading Kaveh’s character based on Marx Weber’s charismatic authority, the essay concluded that although Kaveh had a charismatic character, he did not have charismatic authority. Kaveh was not solely a fighter against Zahhak’s government, he could oppose Fereidon and Jamshid because he rebelled against the authorities to establish justice, thus, Kaveh had an anti-charismatic character in a clash with any type of charismatic power

کلیدواژه‌ها English

Ferdowsi
Shahnameh
Kaveh
Charismatic authority