پژوهش های ادبی و اجتماعی

پژوهش های ادبی و اجتماعی

جنگ استعارگان تحلیلی جامعه‌شناختی از مواجهه با استعاره‌های توسعه در ادبیات داستانی ایران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
دانش‌آموخته دکتری جامعه‌شناسی، بخش علوم اجتماعی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه یاسوج، یاسوج ، ایران
چکیده
پژوهش حاضر تلاش می­کند مواجهه با استعاره‌های توسعه در برخی متون داستانی برگزیده در ایران را با رویکردی جامعه­شناختی تحلیل کند. در این راستا، به دو منظومة استعاری پزشکی و مهندسی توجه می­شود که از عصر مشروطه تاکنون در ایران غالب بوده­اند. در این دوره، آثار ادبی چندی پدید آمده­اند که با شکل‌هایی از مقاومت، نظام‌های استعاری مذکور را به چالش کشیده­اند. این نوشتار، به این مواجهه می­پردازد و با تکیه بر نظریة استعارۀ لیکاف و متاثر از جامعه‌شناسانی چون گیدنز و دستاوردهای تاریخ­نگارانی چون توکلی طرقی، به تحلیل داستان‌های برگزیده از نویسندگان مشروطه تا دورة متأخر می­پردازد. نتیجة پژوهش، نشان می‌دهد که در عصر پهلوی و پس از ایجاد فاصله میان روشنفکران و دولت، الگوهایی از مقاومت استعاری در مقابل گفتمان توسعه در ادبیات داستانی ظاهر شد. با تغییر نظام استعاری توسعه، این مقاومت به شکلی دیگر تداوم یافت. حتی در برخی موارد، ادبیات داستانی، علاوه بر نقد نظام­های استعاری، امکان اشاره به الگوهای استعاری آینده و نیز رخدادهای آتی را یافت. این امر علاوه بر نشان دادن توانایی­های امر ادبی، بار دیگر ناکارآمدی نظریه­هایی را که با نادیده گرفتن منطق امر ادبی، آن را به مثابة بازتاب صرف امر اجتماعی، اقتصادی یا سیاسی قلمداد می­کنند، نشان می­دهد.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

The War of Metaphors: Sociological Analysis of an Encounter with the Metaphors of Development in Iranian Fiction Abstract

نویسنده English

mohammad hossein Dalal Rahmani
Phd of society, Department of Social Sciences, Faculty of Literature and Humanities, Yasuj University, Yasuj, Iran.
چکیده English

The present study attempts to analyze an encounter with metaphors in some selected fictional texts in Iranian literature. Accordingly, the study concentrates on two metaphorical literary works in verse related to the medicine and engineering discourses that have been dominant since the Qajar period. A number of writers in this period composed works informed by some forms of resistance utilized to challenge the above-mentioned metaphorical systems. Drawing on Lakoff’s theory of metaphor and the insights of Anthony Giddens, a sociologist, and Tavakoli-Taraghi, a historian, the current study will analyze selected stories from the Qajar era and contemporary writers. The study’s results have demonstrated that after opening up the gap between the intellectuals and the state in the Pahlavi era, the patterns of metaphoric resistance against the discourse of development in fiction emerged. When the metaphoric system of development changed, the resistance continued in another form. In some cases, the fictional literature could refer to future metaphorical patterns and prospective events besides critiquing the metaphorical systems. This fact indicates the abilities of literary affairs and once more the inabilities of theories that ignore the logic of literary affairs reducing it to mere social, economic, and political matters.

کلیدواژه‌ها English

Development
Metaphor
Novel
Sociology
  • آصف، میرزا اسماعیل (1395). داستان شگفت انگیز، داستان یتیمان، در مشروطۀ ایرانی و رمان فارسی، گردآوری مسعود کوهستانی نژاد، تهران: انتشارات دنیای اقتصاد.
  • ازکیا، مصطفی (1377). جامعه شناسی توسعه، تهران: نشر کلمه.
  • بنیامین، والتر (1400). متافیزیک جوانی و چند مقاله دیگر، ترجمۀ محسن ملکی، تهران: ناهید.
  • پورابراهیم، شیرین (1399). «استعارۀ انتخابات و مفهوم سازی خودی/غیرخودی در سرخط روزنامه­های ایران: دیدگاه تحلیل انتقادی استعاره»، فصلنامۀ علمی-پژوهشی زبانشناسی اجتماعی، شمارۀ 3: 25-40.
  • پورابراهیم، شیرین (1400). «استعاره، اسطوره و ایدئولوژی در سرخط انتخاباتی روزنامه­های ایران براساس انگاره چارتریس بلک(2005)». نشریۀ زبان‌پژوهی. سال13، شمارۀ 40: 9-29.
  • پیرزاد، زویا (1380). چراغ­ها را من خاموش می­کنم، تهران: مرکز.
  • پیرزاد، زویا (1381). سه کتاب، تهران. مرکز.
  • توکلی طرقی، محمد (1387). «تجدد روزمره و آمپول تدین»، ایران‌نامه، سال 24/ شمارۀ 4: 421-459.
  • توکلی طرقی، محمد (1391). «مهندسانه اندیشی و ولایت مداری مجتهندسانه»، ایران‌نامه. سال 27، شمارۀ 2 و 3: 4-37.
  • توکلی طرقی، محمد (1395). تجدد بومی و بازاندیشی تاریخ (ویراست دوم)، تهران: پردیس دانش.
  • جمالزاده، محمد (1400). نامه­های سید محمد جمالزاده به دکتر محمد ابراهیم باستانی پاریزی، به کوشش حمیده و حمید باستانی پاریزی، تهران: نشر علم.
  • چوبک، صادق (بی تا). تنگسیر، تهران: جاویدان.
  • خلیلی، عباس (1395). اسرار شب، در مشروطه ایرانی و رمان فارسی، جلد 5، گردآوری مسعود کوهستانی نژاد. تهران: انتشارات دنیای اقتصاد. صص 7-69.
  • دلال رحمانی، محمد حسین (1400). تبارشناسی ادبیات و تاریخ نگاری ادبیات، تهران: پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات.
  • دلال رحمانی، محمد حسین (1402). از نابهنگامی حیات تا سترون سازی خیال، تهران: ققنوس.
  • سروش، ابوالقاسم (1395). گل آقا، گل تاج. در مشروطۀ ایرانی و رمان فارسی (جلد 2). گردآوری مسعود کوهستانی نژاد، تهران: انتشارات دنیای اقتصاد: 97- 259.
  • سناپور، حسین (1394). دود، تهران: چشمه.
  • سناپور، حسین (1397). خاکستر، تهران: چشمه.
  • صادقی، بهرام (1349). ملکوت، تهران: انتشارات زمان.
  • صادقی، لیلا (1384). جنسیت، ناسیونالیسم و تجدد در ایران، تهران: قصیده سرا.
  • عبدی، عباس (1393). جنبش دانشجویی پلی تکنیک تهران، تهران: نی.
  • علوی، بزرگ (1357). چشمهایش، تهران: امیرکبیر.
  • فلیک، اووه (1387). درآمدی بر تحقیق کیفی، ترجمۀ هادی جلیلی، تهران: نی.
  • کرایب،یان (1378). نظریۀ اجتماعی مدرن از پارسونز تا هابرماس، ترجمه عباس مخبر، تهران: آگه.
  • گلستان، ابراهیم (1357). اسرار گنج دره جنی، لندن: روزن
  • لیکاف، جورج (1390). «نظریۀ معاصر استعاره»، برگردان فرزان سجودی، در استعاره: مبنای تفکر و ابزار زیبایی آفرینی، مجموعه مقالات امبتو اکو و دیگران، به کوشش فرهاد ساسانی، تهران: سازمان تبلیغات اسلامی: 135-229.
  • معروفی، عباس (1400). سال بلوا، تهران: ققنوس.
  • منیری، سیدهاشم؛ اطهری، سید حسین (1401). «استعاره مفهومی "مباحثه جنگ است" در مناظره­های تلویزیونی انتخابات ریاست جمهوری 1400 ایران (بر اساس نظریه لیکاف-جانسون)»، پژوهشنامۀ علوم سیاسی. سال 17، شمارۀ 2: 207-241.
  • نجف‌زاده، مهدی؛ شفیع‌زاده برمی، سمانه (1398). «تحلیل استعاره­های مفهومی مناظره­های تلویزیونی انتخابات ریاست جمهوری 1396»، فصلنامۀ علمی رسانه­های دیداری و شنیداری، سال13، شمارۀ 29: 77-103.
  • نجم آبادی، افسانه (1375). حکایت دختران قوچان، تهران: روشنگران و مطالعات زنان.
  • نور محمدی، مهتاب؛ دبیرمقدم، محمد (1398). «تحلیل انتقادی استعاره­های مفهومی مناظره­های تلویزیونی انتخابات ریاست جمهوری1396 ایران. فصلنامه علمی رسانه­های دیداری و شنیداری»، سال 13، شمارۀ (30): 252-227.
  • هدایت، صادق (1341). سه قطره خون، تهران: امیرکبیر.
  • هدایت، صادق (1342). زنده به گور، تهران: امیرکبیر.
  • هدایت، صادق (1383). بوف کور، تهران: امیرکبیر.
  • هدایت، صادق (1398). سگ ولگرد، تهران: امیرکبیر.
  • Moghadam, F. (1996). From Land Reform to Revolution, The Political of Agricultural Development in Iran (1962-1979). London:
  • Lakoff, G. (1992). Metaphors and war: The metaphor system used to justify war in the Gulf. In M. Putz (Ed.), Thirty years of linguistic evolution. Amsterdam: John Benjamins.
  • Moore, D.B. (1995). Development discourse as hegemony: Towards an ideological history—1945–1995. In Debating development discourse: Institutional and popular perspectives(pp. 1-53). London: Palgrave Macmillan UK.