پژوهش های ادبی و اجتماعی

پژوهش های ادبی و اجتماعی

شورش علیه طبقۀ خویشتن (بررسی تطبیقی تیپ ـ شخصیت «ناتاشا» در رمان مادر و شیرین در داستان کوتاه نامه‌ها)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 استادیار گروه زبان و ادبیات فارسی دانشکده‌ی ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه گیلان، رشت، ایران
2 دانشیار گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکده ی ادبیات فارسی و زبان‌های خارجه، دانشگاه مازندران، بابلسر، ایران.
چکیده
تیپ ـ شخصیت­های قهرمانان در مکتب رئالیسم سوسیالیستی معمولاً از دل تودۀ مردم برگزیده می­شوند، اما در برخی از آثار بزرگ علوی، مثل داستان نامه­ها و رمان چشم­هایش، افرادی از طبقۀ برتر پا به میدان مبارزه علیه طبقۀ مرفه خویش می­گذارند. به زعم برخی پژوهشگران، حضور این افراد در صحنۀ انقلاب تصنعی است و علوی بیهوده می­کوشد تا بین جریان انقلاب و افرادی از طبقۀ برتر ارتباطی ایجاد کند. مسئلۀ جستار حاضر، این است که پل­زدن میان انقلاب و لایۀ متوسط یا مرفه جامعه، تنها ایده و عقیدۀ علوی و حاصل نگاه صرف او نبوده و می­توان رد و سابقۀ چنین پیوندی را در آثار اصیل رئالیسم سوسیالیستی مشاهده کرد؛ خاصه در رمان مادر که به­عنوان الگو و به­عنوان نمادی از ادبیات سیاسی و مقاومت به­شمار می­آید. درنگی در این رمان نشان می­دهد که توجه ویژۀ گورکی به قشرهای فرودست سبب نمی­شود که از توان و پتانسیل افراد طبقۀ فرادست (بورژوا) غافل شده و آن­ها را به­یکباره طرد و انکار کند. بلکه برعکس، او به ترسیم تصویری از افراد طبقۀ بالادست می­پردازد که شخصیتی انقلابی دارند و هم­دست و همراه با پرولتاریا علیه طبقۀ خویش می­شورند و به ستیز علیه ظلم و ستم اربابان، سرمایه­داران و طبقۀ برتر برمی­خیزند. مقالۀ حاضر که به روش توصیفی ـ تحلیلی، با بهره­گیری از امکانات کتابخانه­ای و رویکرد تطبیقی نوشته شده­است، می­کوشد تا به بررسی تطبیقی تیپ­ ـ شخصیت­های «ناتاشا» و «شیرین» (در رمان مادر ماکسیم گورکی و داستان نامه­ها اثر بزرگ علوی) بپردازد. نتایج پژوهش حاضر نشان می­دهد که ناتاشا و شیرین هر دو دخترانی از طبقۀ مرفه­­اند که با داشتن ویژگی­ها و دلایلی مشترک ضد طبقۀ خویش می­شورند.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Rebellion Against Your Own Social Class: Comparative Examination of ‘Natasha’ in Maxim Gorky’s Novel: Mother and ‘Shirin’ in Bozorg Alavi’s Novella: Letters

نویسندگان English

mostafa mirdar rezaei 1
farzad BALOO 2
1 Assistant Professor, Department of Persian Language and Literature, Faculty of Literature and Humanities, University of Guilan, Rasht, Iran.
2 Associate Professor, Department of Persian Language and Literature, Faculty of Persian Literature and Foreign Languages, University of Mazandaran , Babolsar, Iran.
چکیده English

Hero-character types in the socialist-realist movement are chosen from the masses. Nonetheless, in some of Bozorg Alavi’s works, such as Her Eyes and Letters, some characters from the upper echelon of society rebel and fight against their privileged class. In the eyes of some scholars, the presence of these characters in the revolution scene is artificial, and the novelist in vain seeks to bridge the gap between these upper-class characters and the revolution current. The present essay believes that linking the revolution with the middle class/ privileged class has not been Bozorg Alavi’s idea only. One can track the examples of these kinds of links in authentic socialist-realist works, particularly, in Gorky’s Mother regarded as the model and the symbol of resistant and political literature. Reflecting on Gorky’s Mother indicates his attention to the lower-class characters neither makes him ignore the potential of the privileged class nor marginalizes and removes them outright. On the contrary, Gorky depicts some of his bourgeois characters with revolutionary personalities. These bourgeois revolutionary characters work with the proletarian class rebelling against their class, Alongside the working class, these bourgeois characters fight against the tyranny of masters and capitalists from the upper class. Adopting a descriptive-analytical approach and benefitting from library research and the comparative method, the current study seeks to examine the ‘personality type’ of ‘Natasha’ and ‘Shirin’ in Gorky’s mother and Alavi’s Letters. This study’s findings demonstrated that Natasha and Shirin are female characters from a privileged class; they have commonalities and similar reasons to revolt against their class.

کلیدواژه‌ها English

Realism
Bozorg Alavi
Maxim Gorky
Mother
Letters
  • تراس، ویکتور (1384). تاریخ ادبیات روس. جلد دوم، ترجمۀ علی بهبهانی، تهران: علمی و فرهنگی.
  • حسن­پور آلاشتی، حسین و سهراب منصور لکورج (1387). «درون­مایه­ سیاسی ـ اجتماعی رمان چشم­هایش». پژوهش­نامه­ی علوم انسانی و اجتماعی «ویژه­نامه­ی پژوهش­های اجتماعی»، دوره 8، شماره 2، صص: 170-158.
  • دست­غیب، عبدالعلی (1358). نقد آثار بزرگ علوی، تهران: فرزانه.
  • رضایتی کیشه­خاله، محرم و مجید جلاله­وند آلکامی (1393). «تاریخ­باوری و اسطورۀ رهایی در رمان­های رئالیسم سوسیالیستی ادبیات فارسی». نقد ادبی، پاییز، سال 7، شمارۀ 27: 67 -29.
  • زاخاروف (1381). در مرزهای دو قرن: آثار برگزیدگان بزرگ روس، ترجمۀ بیوک سلطانی. تهران: محسن.
  • ژدانف، آندره (1375). «رئالیسم سوسیالیستی چیست؟»، کلک، شمارۀ 79-76، تیر و مرداد.
  • ساچکوف، بوریس (۱۳۶۲). تاریخ رئالیسم، ترجمۀ محمّدتقی فرامرزی، تهران: تندر.
  • سلدن، رامان و پیتر ویدوسون (1377). راهنمای نظریۀ­ ادبی معاصر، ترجمۀ عباس مخبر، تهران: طرح نو.
  • سیدحسینی، رضا (1387). مکتب­های ادبی، جلد 1، چاپ 15، تهران: نگاه.
  • عسگری حسنک­لو، عسگر و آرزو شهبازی (1393). «نقد تطبیقی رمان مادر ماکسیم گورکی و همسایه­ها احمد محمود»، دومین همایش ملی ادبیات تطبیقی دانشگاه رازی کرمانشاه، شهریور: 1154-1123.
  • علوی، بزرگ (1357). نامه­ها، تهران: انتشارات جاویدان.
  • فرزام، الهام و دیگران (1401). «تأثیر مکتب رئالیسم سوسیالیستی روسی بر سطح فکری رمان­های فارسی»، بهار ادب. دورۀ 15، شمارۀ 9: 26- 1.
  • فقیه عبداللهی، مریم و دیگران (1400). «تحلیل مؤلفه­های رئالیسم سوسیالیستی در رمان همسایه­ها»، پژوهش­نامه­ مکتب­های ادبی، دورۀ 5، شمارۀ 13: 47-31.
  • کریمی مطهر، جان­اله و ناهید اکبرزاده (1392). «بازتاب رئالیسم انتقادی روسیه در ادبیّات فارسی معاصر ـ وکلای مرافعه اثر میرزا فتحعلی آخوندزاده»، ادب فارسی، دورۀ 3، شمارۀ 1: 72-59.
  • کمی، یعقوب، قدمنان، عبدالرزاق و علی­اصغر جباری نی­تپه (1394). «بررسی تطبیقی عناصر داستانی دو رمان «سال­های ابری» (علی­اشرف درویشان) و «مادر» (ماکسیم گورکی)». منتشر شده در کنفرانس بین­المللی ادبیات و پژوهش­های تطبیقی در آن: https://www.civilica.com/Paper-ICLCS01-ICLCS01_219.html
  • گلشیری، هوشنگ (1380). باغ در باغ (مجموعه مقالات)، چاپ دوم، تهران: نیلوفر.
  • گورکی، ماکسیم (1382). مادر، ترجمۀ علی­اصغر سروش. تهران: هیرمند.
  • نوروزی، مهناز (۱۳۹۶). «تأثیر انقلاب اکتبر روسیه و جنبش­های کمونیستی بر ادبیات فارسی و داستان­نویسان ایرانی»، مجلۀ فرهنگ امروز. شمارۀ 19: 81-79.
  • ولک، رنه (1388). تاریخ نقد جدید، ترجمۀ سعید ارباب شیرانی، جلدهای اول، چهارم و هفتم. تهران: نیلوفر.
  • همایون، فاطمه (1383). «زندگی، عشق و مرگ از نگاه بزرگ علوی»، رودکی، شمارۀ 21: 31-22.