پژوهش های ادبی و اجتماعی

پژوهش های ادبی و اجتماعی

بررسی جامعه‌شناختی نقش شعر فارسی در موسیقی معاصر ایران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری زبان و ادبیات فارسی دانشگاه مازندران، بابلسر، ایران
2 دانشیار زبان و ادبیات فارسی دانشگاه مازندران ، بابلسر، ایران
3 استاد زبان و ادبیات فارسی دانشگاه مازندران، بابلسر، ایران
چکیده
شعر فارسی با موسیقی ایران همواره پیوند عمیقی داشته که حتی با ظهور جریان ترانه‌سرایی، شعر همچنان در بسیاری از آثار موسیقی، جایگزین ترانه می‌شود. این پژوهش با روش تحلیلی – توصیفی و با نظر به رویکرد جامعه‌شناسی ادبیات و دیدگاه لوسین گلدمن، نقش شعر فارسی را در موسیقی ایران تبیین کرده و به بررسی دلایل گرایش تولیدکنندگان موسیقی به شعر کلاسیک و نو و تحولات این دلایل در دوره‌های مختلف پرداخته است. در این میان تأثیر عوامل فرهنگی، سیاسی و اجتماعی بر جایگزینی شعر به جای ترانه و پیامدهای مثبت و منفی آن نیز مورد توجه بوده‌اند. نتایج تحقیق نشان می‌دهد که استفاده از شعر کلاسیک به دلایلی همچون جایگاه فاخر آن در فرهنگ ایرانی، نگرش دینی و مذهبی در جامعۀ پس از انقلاب‌اسلامی، سیاست‌های غرب‌ستیزانه، تحولات فرهنگی و پیشرفت‌های مدرنیته و ظرفیت‌های زبانی و ادبی شعر کلاسیک در دوره‌های زمانی مختلف، متفاوت است. گرایش به شعر آزاد و نو نیز اغلب به دلیل محتوای سیاسی و اجتماعی و زبان نمادین این نوع شعر است. جایگزینی شعر به جای ترانه، پیامدهای مثبتی همچون آشنایی بیشتر مخاطبان با شعر و ادبیات، ارتقاء دانش و سلیقۀ آنان، معرفی شاعران، افزایش کیفیت آثار موسیقی و تأثیر مثبت بر دیگر آثار و ترانه‌ها را به همراه دارد. پیامدهای منفی آن نیز عبارتند از: اثرگذاری منفی در کیفیت ترانه‌های دیگر، بیگانگی این آثار با زمان تولید اثر و تلفیق یا تغییر اشعار.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

The Sociological Examination of Persian Poetry’s Role in Contemporary Persian Music

نویسندگان English

Ghazal Karimi Sangdehi 1
Reza Satari 2
Qodsiyeh Rezvanian 3
1 PhD Student in Persian Language and Literature, University of Mazandaran, Babolsar, Iran
2 Associate Professor of Persian Language and Literature, University of Mazandaran, Babolsar, Iran
3 Professor of Persian Language and Literature, University of Mazandaran, Babolsar, Iran
چکیده English

Persian poetry always had a deep bond with Persian music. Despite the emergence of the songwriting movement, poetry has replaced lyrics in many musical works. Exploiting a descriptive and analytical approach and adopting Lucien Goldmann’s insights, the current article attempts to clarify the role of Persian poetry in Iranian music, examine the music producers’ propensity for classic poetry and free verse, and study the reasons behind these transformations at various periods. Meanwhile, the study will devote its attention to the role of cultural, political, and social factors in the replacement of the lyrics with poetry, and their positive and negative ramifications. The study’s findings indicated on account of its high status in Iranian culture, religious attitude after the Islamic Revolution, anti-Western policies, cultural evolutions, modern advancements, and linguistic and literary resources, the use of classic poetry has been different. The tendency to free verse stems from its socio-political content and symbolic language. The substitution of lyrics with [classic] poetry had positive advantages, such as the audience’s further acquaintance with poetry and literature, the elevation of their literary knowledge and taste, the introduction of poets, and the enhancements of their music’s quality, leaving positive impacts on other musical works and songs.  Also, this replacement had its negative ramifications, including its negative effect on the quality of songs, the strangeness of these musical works with the period of their production, and the modification and integration of poetry.  

کلیدواژه‌ها English

Persian Poetry
Iranian Music
Song
Classic Poetry
Free Verse
Sociology
  • آجیلی، هادی (1386). «مفهوم امنیت در اقتصاد سیاسی بین‌الملل»، فصل‌نامۀ تخصصی علوم سیاسی، سال 4، شمارۀ 6: 211- 191.
  • آزاد ارمکی، تقی و پرستش، شهرام (1383). «ادبیات داستانی و سرنوشت جامعه شناسی در ایران»، فصل‌نامۀ علوم اجتماعی، شماره 23: 69-91.
  • انوری، حسن (1381). فرهنگ بزرگ سخن، جلد 3، تهران: سخن.
  • ایرج میرزا (1353). دیوان کامل ایرج میرزا، به اهتمام محمدجعفر محجوب، تهران: اندیشه.
  • پناهی، محمد (1383). ترانه و ترانه‌سرایی در ایران، تهران: سروش.
  • حسن‌زاده، عبداله و محمدپور، محمدامین (1393). «بررسی ترانه‌سرایی در ادبیات فارسی». مجلۀ شعر پژوهی دانشگاه شیراز، سال 6، شماره 1: 114- 93.
  • حافظ، شمس‌الدین محمد (1320). دیوان حافظ، به اهتمام محمد قزوینی و قاسم غنی، تهران: سینا.
  • حمیده، رضا (1393). دگردیسی تصنیف‌ها و ترانه‌ها در ادب پارسی، از مشروطیت تا سقوط سلطنت. پایان‌نامۀ کارشناسی ارشد، رشته زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه علامه طباطبایی.
  • خالقی، روح‌اله (1376). سرگذشت موسیقی ایران، تهران: صفیعلی شاه.
  • درستی، احمد (1381). شعر سیاسی در دوره پهلوی دوم، تهران: مرکز اسناد انقلاب اسلامی.
  • دیچز، دیوید. (1366). شیوه‌های نقد ادبی، ترجمۀ محمدتقی صدقیانی و غلام‌حسین یوسفی، تهران: علمی.
  • دهخدا، علی اکبر. (1377). لغت‌نامه، تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
  • راو راد، اعظم. (1382). نظریه‌های جامعه‌شناسی هنر و ادبیات، تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
  • زرین‌کوب، حمید. (1358). چشم‌انداز شعر نو فارسی، تهران: توس.
  • سعدی، شیخ مصلح‌الدین. (1403). کلیات سعدی، به تصحیح محمدعلی فروغی، تهران: هرمس.
  • شفیعی کدکنی، محمدرضا. (1390). ادوار شعر فارسی از مشروطیت تا سقوط سلطنت، تهران: سخن.
  • صادقی، هاشم (1401). «از جامعه‌شناسی تا ادبیات: بررسی انتقادی کند و کاوی در جامعه‌شناسی ادبیات»، پژوهشنامۀ انتقادی متون و برنامه‌های علوم انسانی، سال 22، شماره 8: 231- 253.
  • طبری، احسان (1383). یادداشت‌های فلسفی، تهران: آگه.
  • طاهباز، سیروس. (1349) دفترهای زمانه، تهران: مجلۀ آرش.
  • طلوعی، وحید و محمدرضایی (1386). «ضرورت کاربست ساختارگرایی تکوینی در جامعه‌شناسی ادبیات جامعه»، فصل‌نامة جامعه‌شناسی ایران، دورۀ 8، شماره 3: 27-3.
  • فاضلی، نعمت‌اله (1374). «درآمدی بر جامعه‌شناسی هنر و ادبیات»، فصل‌نامة علوم اجتماعی دانشگاه علامه طباطبایی، شمارۀ 7 و 8: 107-133.
  • قلی‌پور، حسین و آزادی، روزبه. (1396). زبان‌شناسی ترانه، تهران: ایجاز.
  • کریمی، سعید. (1399). جریان‌شناسی موسیقی مردم‌پسند ایران، تهران: ماهریس.
  • کمارجی، علی. (1395). بنیاد ترانه، تهران: نیماژ.
  • کیانی، مجید (1368). هفت دستگاه موسیقی ایران، تهران: سرو ستاره.
  • گلدمن، لوسین. (1369). نقد تکوینی، مترجم: محمدتقی غیاثی، تهران: بزرگمهر.
  • گلدمن، لوسین. (1371). جامعه‌شناسی ادبیات: دفاع از جامعه‌شناسی رمان، ترجمۀ محمدجعفر پوینده، تهران: هوش و ابتکار.
  • گلدمن، لوسین (1376). پیوند آفرینش ادبی با زندگی اجتماعی، ترجمۀ محمدجعفر پوینده، تهران: چشمه.
  • محمدپور، محمدامین و باباصفری، علی‌اصغر (1402). سیری در ترانه‌سرایی فارسی از آغاز تا امروز، تهران: مروارید.
  • مرزی، نگین. (1389). «روند شکل‌گیری و تحول مضامین سیاسی و اجتماعی در ترانه‌های ایرانی از انقلاب مشروطه تا انقلاب اسلامی». پایان نامۀ کارشناسی ارشد، رشتۀ پژوهش هنر، دانشگاه علم و فرهنگ.
  • مشحون، حسین (1373). تاریخ موسیقی ایران، تهران: سیمرغ.
  • موسوی، سید مهدی (1376). شناسه‌های غزل پست مدرن، وب‌سایت شخصی سیدمهدی موسوی، آدرس اینترنتی: .http://mehdimousavi.net/661
  • موسوی میرکلایی، مهدی (1394). پیله‌های شیشه‌ای (تاریخ تحلیلی ترانه‌ی فارسی)، تهران: بوتیمار.
  • مولانا، جلال‌الدین محمد (1378). کلیات شمس، با تصحیح و حواشی بدیع‌الزمان فروزانفر، تهران: امیر کبیر.
  • نواب‌صفا، اسماعیل. (1381). «تصنیف، ترانه و سرود». مجلۀ فرهنگ اصفهان، شمارۀ 25 و 26: 22-27.