پژوهش های ادبی و اجتماعی

پژوهش های ادبی و اجتماعی

نمودهای فرهنگی و اجتماعی در چیستان‎های تالشی رایج در منطقة عنبران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
افشین خانبابازاده
کارشناس ارشد زبان های باستانی ایران - دانشکده ادبیات و زبان‌های خارجه، دانشگاه تبریز، تبریز
10.30488/sipl.2025.522118.1089
چکیده
چیستان‌ها یکی از عناصر فرهنگی مهم در زبان‌های مختلف هستند که علاوه بر جنبه‌های سرگرمی، نقشی اساسی در انتقال دانش و ارزش‌های اجتماعی دارند. در زبان تالشی عنبران، چیستان‌ها به عنوان بخشی از ادبیات شفاهی، بیانگر هوش، خلاقیت و سنت‌های این جامعه‌اند. این مقاله به بررسی چیستان‌های زبان تالشی عنبران پرداخته و نقش آن‌ها را در حفظ فرهنگ و زبان محلی تحلیل می‌کند. از طریق بررسی ساختار زبانی، مضامین رایج و کاربردهای اجتماعی این چیستان‌ها، به اهمیت آن‌ها در هویت زبانی و ارتباطات اجتماعی پرداخته می‌شود. روش تحقیق توصیفی – تحلیلی است. داده‎ها به صورت کتابخانه‎ای و میدانی گردآوری شدند و به روش تحلیل محتوا تجزیه و تحلیل شدند. در پایان هر چیستان نیز واژگان اصلی آن جداگانه ترجمه شدند. نتایج بیانگر این است که چیستان‎های تالشی رایج در منطقة عنبران معرف جهان‎بینی و بینش جامعۀ خود هستند و در گروه‎های طبیعی، رستنی‎ها، جانداران، بی‎جان‎ها، مضامین دینی و معنوی، و مضامین انتزاعی قابل طبقه‎بندی هستند.
کلیدواژه‌ها
زبان تالشی
منطقة عنبران
ادبیات شفاهی
چیستان‎ها
نمود اجتماعی

عنوان مقاله English

Socio-Cultural Manifestations in Taleshi Riddles Common in the Anbaran Region

نویسنده English

afshin khanbabazadeh
Master of Arts in Ancient Iranian Languages - Faculty of Literature and Foreign Languages, University of Tabriz, Tabriz
چکیده English

Riddles are the main cultural components in various languages. Besides being entertaining, they play a principal role in transmitting knowledge and social values. In the Taleshi Anbaran language, riddles are part of folklore, mirroring Taleshi society’s intelligence, creativity, and traditions. The current study examines riddles in the Taleshi language and seeks to analyze their roles in preserving the local tongue and culture. The study has explored their importance for linguistic identity and social communications by studying their linguistic structures, common motifs, and social applications. The study was conducted using a descriptive-analytical approach, and its data were collected in the field and library and were analyzed according to the content analysis. At the end, each riddle with its key words was translated separately. The study’s findings indicate that the common Taleshi riddles in the Anbaran region are representative of its society’s worldview, and they can be classified based on natural, growing, animate, inanimate groups, as well as spiritual, religious, and abstract themes.

کلیدواژه‌ها English

Taleshi Language
The Anbaran Region
Oral Literature
Riddles
Social Manifestations
  • آریان‎پور، امیرحسین (1401). جامعه شناسی هنر، تهران: انتشارات گستره.
  • آشتیانی، منوچهر (1392). جامعه‎شناسی تاریخی، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
  • احمدی خاوه، احسان؛ عباسیان، محمد علی (1402). بررسی تطبیقی سایه در جهان‌شناسی عرفان، پژوهش‌نامة عرفان، سال پانزدهم، شمارۀ 29: 1 ـ 25.
  • الهی، یوسف؛ گودرزی، شهرام (1389). چیستان‎های مازندرانی، ساری: انتشارات شلفین.
  • امام اهوازی، محمدعلی (1379). چیستان نامة دزفولی، تهران: دفتر پژوهش‎های فرهنگی.
  • پارسا، سید احمد (1401). تحلیل و بررسی چیستان در زبان کردی گویش سورانی، مجلۀ فرهنگ و ادبیات عامه. دورة 10، شمارة 43: 1-24.(این منبع و منبع بعدی (اگر واقعاً دو مقالۀ مجزا باشند، از یک مؤلف و با سال انتشار یکسان هستند. منبع اوّل با علامت الف و منبع بعد با علامت ب در متن و در اینجا متمایز گردد. مجله، شماره و صفحات مقالات هم یکی است. حتماً اشکالی هست. لطفاً بررسی شود).
  • پارسا، سید احمد (1401). تحلیل بلاغی چیستان‎ در ادب عامه، مجلۀ فرهنگ و ادبیات عامه. دورة 10، شمارة 43: 1-24.
  • ترابی، علی‎اکبر (1382). جامعه‎شناسی ادبیات فارسی، تهران: انتشارات فروزش.
  • ترابی، علی اکبر (1379). جامعه‌شناسی هنر و ادبیات، تبریز: فروغ آزادی.
  • جعفرقلیان، طاهره (1401). ادبیات عامه، تهران: انتشارات دانشگاه پیام نور.
  • جعفری قنواتی، محمد (1392). دانشنامۀ فرهنگ مردم ایران، تهران: مرکز دایرةالمعارف بزرگ اسلامی.
  • خاصه، علی اکبر؛ غفاری، سعید (1401). تاریخ و ادبیات شفاهی و محلی، تهران: انتشارات دانشگاه پیام نور.
  • دستغیب، عبدالعلی (1376) . در آیینۀ نقد، تهران: حوزۀ هنری.
  • ذوالفقاری، حسن (1401). زبان و ادبیات عامه ایران، تهران: انتشارات سمت.
  • ذوالفقاری، حسن (1392). ریخت‎شناسی چیستان‎های منظوم محلی. مجلۀ فرهنگ و ادبیات عامه. دورة 1، شمارة 1، صص 93-118.
  • رضایتی کیشه خاله، محرم (1390)، زبان تالشی توصیف گویش مرکزی، رشت: انتشارات فرهنگ ایلیا.
  • رضایتی کیشه خاله، محرم (1387)، نمودهای اجتماعی و مردم شناختی در گویش تالشی، گویش شناسی، شمارۀ 5 (1)، 55-79.
  • ستوده، هدایت الله (1387) . جامعه شناس ادبیات فارسی، تهران: انتشارات آوای نور.
  • سعیدی، سهراب؛ اسماعیلی، محبوبه (1397). بررسی نقش حیوانات در ضرب‎المثل‎ها و چیستان‎های عامیانه میناب، فصلنامۀ اورمزد، شمارۀ 43 ، شمارۀ صص 4-24. (شماره 2 یا 43؟)
  • شاملو، احمد (1378). کتاب کوچه، تهران: انتشارات مازیار.
  • شمیسا، سیروس (1390). نگاهی تازه به بدیع، تهران: انتشارات میترا.
  • شوهانی، علیرضا (1393). طبقه‎بندی موضوعی چیستان‎های عامیانۀ ایلامی، مجلۀ فرهنگ و ادبیات عامه، دورة 2. شمارة 4. صص 135-158.
  • فاضلی، نعمت‌الله (1381). فرهنگ عامه و ادبیات عامه فارسی، کتاب ماه هنر. شمارۀ 43. صص 83.(ذکر صفحات مقاله ضروری است).
  • فلاحی، محمدهادی و همکاران (1402). طبقه‎بندی موضوعی چیستان در ترکی قشقایی. دوفصل‎نامۀ پژوهش‎های زبانی و ادبیات کاربردی، دانشگاه ولایت، دورة دوم، شمارۀ 1: 11-26.
  • کوثری، مسعود (1379). تأملاتی در جامعه‎شناسی ادبیات، تهران: باز.
  • محجوب، محمد جعفر(1387). ادبیات عامیانۀ ایران، به کوشش حسن ذوالفقاری، تهران: چشمه.
  • منفرد چماچار، سید مؤمن (1393). چیستان‎های تالشی، رشت: انتشارات فرهنگ ایلیا.

هدایت، صادق (1378). فرهنگ عامیانۀ مردم ایران، تهران: نشر چشمه.