پژوهش های ادبی و اجتماعی

پژوهش های ادبی و اجتماعی

تحلیل جامعه‌شناختی مضامین اجتماعی در غزلیات محتشم کاشانی و لسانی شیرازی از مکتب وقوع

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکترای زبان و ادبیات فارسی، گروه آموزشی زبان و ادبیات فارسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه ایلام، ایلام، ایران.
2 استادیار گروه آموزشی زبان و ادبیات فارسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه ایلام، ایلام، ایران
3 دانشیار گروه آموزشی زبان و ادبیات فارسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه ایلام، ایلام، ایران
چکیده
شعر به‌عنوان یکی از مهم‌ترین جلوه‌های فرهنگی و اجتماعی، قابلیت بازتاب ارزش‌ها، باورها و حتی مشکلات جامعه را دارد. اگرچه اصلی‌ترین رسالت شعر وقوع که در اوایل سدة دهم هجری در ایران رایج شد، بیان واقعیات روابط عاشقانه است؛ امّا این روابط واقعی در بستر شرایط و مسائل اجتماعی شکل می‌گیرند و متأثر از آن‌ها هستند. بنابراین مضامینی چون فقر، ظلم، نابرابری و نارضایتی اجتماعی در کنار باورها و ارزش‌های رایج در جامعه، در این نوع شعر نمود یافته و این شعر را به منبعی مهم برای تحلیل اجتماعی و شناخت دقیق جامعة ایران در دورة صفوی تبدیل کرده‌اند. این پژوهش به دنبال تحلیل و تبیین مضامین اجتماعی مطرح شده در غزلیات دو تن از شاعران برجستة مکتب وقوع یعنی محتشم کاشانی و لسانی شیرازی است که با رویکرد توصیفی-تحلیلی انجام شده و داده‌های آن از طریق بررسی اسناد و منابع کتابخانه‌ای گردآوری شده است. مطابق یافته‌های این تحقیق، مهم‌ترین مضامین اجتماعی که در غزلیات هر دو شاعر، قابل توجه هستند، عبارتند از: خرافات و باورهای عامیانه از قبیل باور به چشم‌زخم، تأثیر افلاک بر سرنوشت انسان، نابرابری‌های اجتماعی و رواج معشوق مذکر در جامعه که در اثناء اشعار عاشقانه، بیان شده‌اند.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

A Sociological Analysis of Social Themes in the Ghazals of Muhtasham Kashani and Lesani Shirazi from the School of Occurrence

نویسندگان English

Tahere Jani 1
Mohammad Taghi Jahani 2
alireza asadi 3
1 PhD Student in Persian Language and Literature, Department of Persian Language and Literature, Faculty of Literature and Humanities, University of Ilam, Ilam, Iran.
2 Assistant Professor, Department of Persian Language and Literature, Faculty of Literature and Humanities, University of Ilam, Ilam, Iran
3 Associate Professor, Department of Persian Language and Literature, Faculty of Literature and Humanities, University of Ilam, Ilam, Iran
چکیده English

As one of the most important cultural and social manifestations, poetry can reflect society’s values, beliefs, and even its problems. Although the primary mission of ‘Vaqui’ poetry, which became popular in Iran in the early 10th century AH, was to express the realities of romantic relationships, these relationships were shaped by social conditions and issues. Therefore, themes such as poverty, oppression, inequality, and social dissatisfaction, along with shared beliefs and values, are reflected in this type of poetry, making it an essential source for social analysis and a precise understanding of Iranian society during the Safavid period. This research examines and explains the social themes in the ghazals of two prominent poets of the ‘Vaqui’ school, Mohtasham Kashani and Lesani Shirazi. The present study used a descriptive-analytical approach, and data were collected by reading documents and consulting library sources. According to the findings of the current study, the most significant social themes in the ghazals of both poets include superstition and popular beliefs such as the belief in the evil eye and the influence of celestial bodies on human destiny, the prevalence of male beloveds in society, and social inequalities, which are expressed amidst the romantic poems

کلیدواژه‌ها English

Social Themes School of &‌‌lsquo
Occurrence Ghazal Muhtasham Kashani Lesani Shirazi
- باباصفری، علی‌اصغر(1386). «نقش اصفهان در پیدایش و تکوین سبک‌های شعری»، نشریۀ پژوهش‌های ادب عرفانی، علمی-پژوهشی، ص 169- 186.
- براهنی، رضا (1363). تاریخ مذکر(رساله‌ای پیرامون تشتت فرهنگ در ایران)، چاپ اول، تهران: نشر اول.
- درودی، مسعود (1388). «خرافات و کارکردهای آن»، پژوهشنامۀ جامعه‌شناسی خرافات در  ایران، شمارة  چهل و یک،  ص 181 ـ 198.
- رضاقلی، علی (1377). جامعه‌شناسی خودکامگی(تحلیل جامعه‌شناختی ضحاک ماردوش)، چاپ هفتم، تهران: نشر نی.
- شفیعی کدکنی، محمدرضا (1378). ادبیات فارسی از جامی تا روزگار ما، چاپ اول، ترجمۀ حجت‌اله اصیل، تهران: نشر نی.
- شمیسا، سیروس (1388). سبک‌شناسی شعر، چاپ چهارم، تهران: نشر علم.
- شمیسا، سیروس (1381). شاهدبازی در ادبیات فارسی، چاپ اول، تهران: انتشارات فردوس.
- شیرازی، لسانی (1392). دیوان لسانی شیرازی، تصحیح و مقدمۀ محمدحسین کرمی، شیراز: انتشارات دانشگاه شیراز.
- فتوحی رود معجنی، محمود (۱۳۹5). صد سال عشق مجازی، مکتب وقوع و طرز واسوخت در شعر فارسی قرن دهم، چاپ اول، تهران: انتشارات سخن.
- کاشانی، محتشم (1344). دیوان مولانا محتشم کاشانی، به کوشش مهرعلی گرکانی، تهران: انتشارات کتاب­فروشی محمودی.
- کوئن، بروس (1386). مبانی جامعه‌شناسی، ترجمه و اقتباس غلامعباس توسلی و رضا فاضل، تهران: انتشارات سمت.
- گلچین معانی، احمد (1374). مکتب وقوع در شعر فارسی، چاپ اول، مشهد: انتشارات دانشگاه فردوسی.
- ماهیار، عباس (1382). شرح مشکلات خاقانی، دفتر یکم، ثری تا ثریا، چاپ اول، تهران: جام گل.
- ملاحسنی، علیرضا (1390). چشم زخم در قرآن، روایات، تاریخ و فرهنگ، قم: مؤسسۀ بوستان کتاب