پژوهش های ادبی و اجتماعی

پژوهش های ادبی و اجتماعی

بررسی سبک روایی نفثة‌المصدور در پیوند با قدرت و تاریخ با تمرکز بر تحلیل گفتمان فوکو

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
روشنک ذوالفقاری 1
محمد‌امیر عبیدی‌نیا 2
1 دانشجوی دکتری زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه ارومیه، ارومیه، ایران
2 دانشیار گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه ارومیه، ارومیه، ایران
10.30488/sipl.2026.558219.1110
چکیده
نوشتار پیش‌رو در نظر دارد تا با بهره‌گیری از چارچوب نظری میشل فوکو در تحلیل گفتمان، سبک روایی نفثة‌المصدور را در پیوند با مفاهیم قدرت و تاریخ مورد واکاوی قرار دهد. نفثة‌المصدورِ خرندزی زیدری نسوی، که در بستر حوادث سقوط خوارزمشاهیان و غلبة مغول نگاشته شده، روایتی تاریخی و متنی سرشار از تنش‌های ایدئولوژیک، رنج‌های شخصی و بازنمایی پیچیدة روابط هژمونی قدرت است. این اثر، به‌مثابة گفتمانی تاریخی، در دل خود، افزون بر بازتابی از رخدادهای تاریخی و اسلامی-ایرانی، تولید و بازتولید معانی پیرامون قدرت، مشروعیت و نظم اجتماعی را نیز به پیش چشم خواننده می‌آورد. از منظر فوکو، تاریخ صرفاً حافظه‌ای صِرف نیست، بلکه صحنه‌ای در کشاکش قدرت است و روایت‌های تاریخی همان عواملی هستند که در آن میدان، سوژه‌ها، نهادها و ساختارها بازتعریف می‌شوند. در این مقاله نشان داده می‌شود که چگونه نویسندة نفثة‌المصدور، با زبان و ساختارهای خاص روایی خود، علاوه بر کمک‌کردن به ثبت یک بحران سیاسی، در گفتمانی از قدرت نیز مشارکت می‌کند؛ گفتمانی که در آن واژگان، سکوت‌ و نحوة بازنمایی وقایع، حامل معناهای نهفته و دلالت‌های سیاسی‌اند.
کلیدواژه‌ها
تحلیل گفتمان میشل فوکو نفثة‌المصدور سبک روایی قدرت و تاریخ
موضوعات

عنوان مقاله English

An Examination of the Narrative Style of Nafthat al-Masdur in Relation to Power and History with a Focus on Foucault’s Discourse Analysis

نویسندگان English

Roshanak zolfeqari 1
Mohammad-Amir Obaydinia 2
1 PhD Student in Persian Language and Literature, Urmia University, Urmia, Iran
2 Associate Professor, Department of Persian Language and Literature, Urmia University, Urmia, Iran
چکیده English

This article examines the narrative style of Nafthat al-Masdur in relation to the concepts of power and history, drawing on Michel Foucault’s theoretical framework in discourse analysis. Nafthat al-Masdur by Kharandezi Zaidari Nasavi, written in the context of the fall of the Khwarazmshahian and the Mongol conquest, is a historical narrative and a text full of ideological tensions, personal suffering, and a complex representation of hegemonic power relations. As a historical discourse, this work, at its heart, reflects historical and Islamic-Iranian events and also brings to the reader the production and reproduction of meanings surrounding power, legitimacy, and social order. From Foucault’s perspective, history is not just memory but a stage in the struggle for power, and historical narratives are the means by which the field, subjects, institutions, and structures are redefined. This article shows how the author of Nafthat al-Masdur, with his specific language and narrative structures, not only helps to record a political crisis, but also participates in a discourse of power; a discourse in which words, silence, and the way events are represented carry hidden meanings and political implications

کلیدواژه‌ها English

Discourse analysis Michel Foucault Nafthat al
Masdur Narrative Style Power
-    بهروزه، شهره؛ پژوهش، پرنوش؛ هاشمی اصفهانی، ماندانا (1402). «بررسی تطبیقی ساختارهای اجتماعی در آثار زیدری نسوی و نجیب محفوظ بر اساس نظریات ساختارگرایانة گلدمن»، فصلنامة علمی مطالعات ادبیات تطبیقی، دورة 17، شمارة 68: 567-595.
-    حسن‌نژاد، علی؛ احمدی، ناهید (1403). «بررسی نفثة‌المصدور بر اساس رویکرد نشانه‌شناسی اجتماعی پی‌یِر گیرو»،  فصلنامة اجتماعیات در ادب فارسی، سال دوم، شمارة مسلسل هفتم:  77 ـ 92.
-    خدادادیان، مهدی؛ اسداللهی، خدابخش (1398). «تحلیل نفثة‌المصدور از منظر نشانه‏‌شناسی فرهنگی»، نثرپژوهی ادب فارسی، دانشگاه شهید باهنر کرمان، سال 22، دورة جدید، شمارة 45: 98 ـ 118.
-    خدادادی، فضل‌الله؛ قاسم‌زاده، سید‌علی (1400). «بررسی و تحلیل تعامل تنشی- شوشی در گفتمان نفثة‌المصدور»، جستارهای زبانی، دو ماهنامة بین‌المللی، دورة 12، شمارة 4، پیاپی 64 : 467ـ 494.
-    رنجبر، محمود (1398). «خوانش تحلیلی نفثة‌المصدور بر مبنای تاریخ‌گرایی نو»،  فصلنامة متن‌شناسی ادب فارسی، سال پنجاه‌ و‌ پنجم، دورة جدید، سال یازدهم، شمارة چهارم، پیاپی 44: 79 ـ93.
-       زیدری ‌نسوی، شهاب‌الدین محمد (1370). نفثة‌المصدور، تصحیح و تحقیق دکتر امیر‌حسین یزدگردی، تهران: ویراستار.
-    طلوعی‌آذر، عبدالله؛ نوری، زهرا (1398). «تحلیل ابعاد ادبی و تاریخی نفثة‌المصدور نسوی با رویکرد پدیدارشناسانه»، متن‌پژوهی ادبی، سال 23، شمارة 82: 115ـ 138.
-       فرکلاف، نورمن (1379). تحلیل انتقادی گفتمان، ترجمة فاطمه شایسته‌پیران، تهران: سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی (طبع و نشر).
-       فوکو، میشل (1380).  نظم گفتار؛ درس افتتاحی در کُلِژ دوفرانس، ترجمة باقر پرهام، تهران: آگه.
-       فوکو، میشل (1383). تاریخ جنسیت؛ اراده به دانستن، ترجمة نیکو سرخوش و افشین جهاندیده، تهران: نشر نی.
-       فوکو، میشل (1389). نظم اشیاء؛ دیرینه‌شناسی علوم انسانی، ترجمة یحیی امامی، تهران: پژوهشکدة مطالعات فرهنگی و اجتماعی.
-       فوکو، میشل (1393).  نیچه، تبارشناسی و تاریخ، ترجمة نیکو سرخوش و افشین جهاندیده، تهران: نی.
-       فوکو، میشل (1403). دیرینه‌شناسی دانش، ترجمة نیکو سرخوش و افشین جهاندیده، تهران: نشر نی.
-       کچویان، حسین (1382). فوکو و دیرینه‌شناسی دانش؛ روایت تاریخ علوم انسانی از نوزایی تا ما‌بعد تجدد، تهران: دانشگاه تهران.
-       نصیری، پریسا؛ طالبیان، یحیی (1401). «نگاهی انتقادی بر نفثة‌المصدور از منظر تحلیل گفتمان نورمن فرکلاف»، پژوهش‌های بین‌رشته‌ای ادبی، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، دو فصلنامة علمی، سال چهارم، شمارة هفتم: 360ـ 386.
-        Foucault, M. (1970). The Order of Things: An Archaeology of the Human Sciences. New York: Pantheon Books.
-        Foucault, M. (1972). The Archaeology of Knowledge. New York: Pantheon Books.
-        Foucault, M. (1978). The History of Sexuality, Volume 1: An Introduction. New York: Pantheon Books.