پژوهش های ادبی و اجتماعی

پژوهش های ادبی و اجتماعی

کاربست مفاهیم میدان، سرمایه و خشونت نمادین پیر بوردیو در تحلیل حکایت «جدال سعدی با مدعی در بیان توانگری و درویشی»

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
دانش آموخته دکتری زبان و ادبیات فارسی، دانشکده ادبیات و زبانهای خارجی، دانشگاه مازندران، بابلسر، ایران
چکیده
پیر بوردیو، جامعه‌شناس فرانسوی، قدرت را محصول روابط اجتماعی می‌داند و معتقد است جامعه همواره در حال بازتولید ساختارهای نابرابر قدرت است. کاربست نظریة او در متون کلاسیک؛ از جمله گلستان سعدی نشان می‌دهد که این متون، صرفاً بازتاب‌دهندة اخلاقیات نیستند، بلکه خود عرصه‌ای برای نبرد بر سر تعریف مشروعیت و توزیع سرمایه‌های فرهنگی و نمادین هستند. این مقاله با هدف واکاوی لایه‌های پنهان قدرت در متون کلاسیک، حکایت «جدال سعدی با مدعی» از گلستان سعدی را به ‌مثابة صحنه‌ای از یک نبرد نمادین با چهارچوب نظریة بوردیو تحلیل می‌کند. با روش کیفی و تحلیلی، ابتدا به تعریف مفاهیم نظریة جامعه‌شناسی سیاسی پیر بوردیو پرداخته و سپس حکایت با توجه به این مفاهیم، تحلیل شده است. یافته‌ها نشان می‌دهد محفل به عنوان «میدان نمادین»، عرصة نبردی نابرابر است. مدعی با تظاهر به برخورداری از «سرمایة نمادین» و با استفاده از «خشونت نمادین» می‌کوشد گفتمان فقر را مشروع سازد. در مقابل، سعدی با «سرمایة فرهنگی» انباشته، از طریق تبدیل سرمایة اقتصادی به اخلاقی، از نظم مسلط دفاع می‌کند. نتیجه، شکست کنشگری است که فاقد سرمایه‌های مشروع است. این مطالعه نشان می‌دهد گلستان، فراتر از تعلیم اخلاق، صحنه‌ای برای تثبیت مشروعیت «خشونت نمادین» و بازتولید هژمونی گفتمان مسلط است.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

The Application of Pierre Bourdieu’s Concepts of Field, Capital, and Symbolic Violence in the Analysis of the Tale “Saʿdi’s Dispute with a Claimant Concerning Wealth and Poverty”

نویسنده English

Zahra Pourkheirullahi Ghoochan
PhD student in Persian Language and Literature, Faculty of Literature and Foreign Languages, University of Mazandaran, Babolsar, Iran
چکیده English

Pierre Bourdieu, the French sociologist, conceives power as the product of social relations and maintains that society continually reproduces unequal structures of power. The application of his theory to classical texts—including the Golestan of Saadi Shirazi—demonstrates that such works are not merely reflections of moral teachings; rather, they constitute arenas of struggle over the definition of legitimacy and the distribution of cultural and symbolic capital. With the aim of uncovering the latent layers of power embedded in classical literature, this article analyzes the tale “Saʿdi’s Dispute with a Claimant Concerning Wealth and Poverty” from the Golestan as a scene of symbolic contestation within the theoretical framework of Bourdieu. Employing a qualitative and analytical method, the study first explicates the key concepts of Bourdieu’s political sociology and subsequently examines the tale in light of these concepts. The findings indicate that the gathering (majlis), as a “symbolic field,” constitutes an arena of unequal struggle. The claimant, by feigning possession of “symbolic capital” and deploying “symbolic violence,” seeks to legitimize the discourse of poverty. In contrast, Saʿdi, drawing upon his accumulated “cultural capital,” defends the dominant order by converting economic capital into moral capital. The outcome is the defeat of an agent lacking legitimate forms of capital. This study demonstrates that the Golestan, beyond its overt ethical instruction, serves as a site for the consolidation of the legitimacy of “symbolic violence” and the reproduction of the hegemony of the dominant discourse.

کلیدواژه‌ها English

Bourdieu Field Capital Habitus Symbolic Violence Golestan
-      اسکارپیت، روبر(۱۳۸۷). جامعه‌شناسی ادبیات، ترجمة مرتضی کتبی، تهران: سمت.
-      بوردیو، پیر (۱۳۸۹). نظریة کنش دلایل عملی و انتخاب عقلانی، ترجمة مرتضی مردیها، تهران: نقش و نگار.
-      بوردیو، پیر (۱۳۸۴). طرحی از یک نظریة کنش، ترجمة مرتضی مردیها، تهران: نقش و نگار
-      جنکینز، ریچاردز (۱۳۸۴). پیر بوردیو، ترجمة لیلا جوافسانی و حسن چاوشیان، تهران: نشر نی.
-      ریتزر، جورج (۱۳۷۴). نظریة جامعه‌شناسی در دوران معاصر، ترجمة محسن ثلاثی، تهران: مرکز.
-      زرین‌کوب، عبدالحسین (۱۳۶۷). حکایت همچنان باقی، تهران: سخن.
-      زرین‌کوب، عبدالحسین (1379). حدیث خوش سعدی، تهران: سخن.
-      سعدی، مصلح‌بن عبدالله (۱۳۸۷). گلستان سعدی، تصحیح و توضیح غلامحسین یوسفی، تهران: خوارزمی.
-   شیرواندهی، گیتی؛ شیخلووند، فاطمه؛ فرهمند، محمد و زبردست، مسعود (۱۴۰۳). «گفتمان زیبایی‌شناسی_جامعه‌شناختی جدال سعدی با مدعی، دیالکتیک فضیلت و وظیفه»، فصلنامة زیبایی‌شناسی ادبی، شمارة ۱۶، دورة ۱۵: 9ـ 33.
-      شویره، کریستین و فونتن، اولویه (۱۳۸۵). واژگان بوردیو، ترجمة مرتضی کتبی، تهران: نشر نی.
-   ظهیری ناو، بیژن؛ پاک‌مهر، عمران (۱۳۸۷). «اندیشه‌های سیاسی و حکومتی سعدی در بوستان و گلستان»، پژوهش‌نامة علوم انسانی، شمارة ۵۸: 99 ـ 122.
-      علی‌احمدی، امید (۱۳۸۸). «محتوای جامعه‌شناختی گلستان سعدی»، سعدی‌شناسی، دفتر دوازدهم، 73_117.
-      فاین، بن (۱۳۸۵). سرمایة اجتماعی و نظریة اجتماعی، ترجمة محمدکمال سروریان، تهران: پژوهشکدة مطالعات راهبردی.
-      گرنفل، مایکل (۱۳۸۸). مفاهیم کلیدی پیر بوردیو، ترجمة محمدمهدی لبیبی، تهران: نشر افکار.
-   گلچین، مسعود و طهماسبی، طوس (۱۳۸۶). «تلاشی برای شکستن قالب‌های کلاسیک: معرفی کتاب پیر بوردیو»، نامة علوم انسانی، دو فصلنامة شورای بررسی متون و کتب علوم انسانی، شمارة ۱۷: 227 ـ 244.
-      میلانی، عباس (۱۳۷۸). تجدد و تجددستیزی در ایران، تهران: آتیه.
-   مؤید حکمت، ناهید (۱۳۹۵). سرمایة فرهنگی، درآمدی بر رویکرد نظری و روش‌شناسی پیر بوردیو، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
-   مؤید حکمت، ناهید و زمانی، فریبا (1382). «مفهوم کار در آثار سعدی»، طرح پژوهشی شناخت مفاهیم سازگار با توسعه در فرهنگ و ادب فارسی (سعدی)، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، 71_88.
-   نرماشیری، اسماعیل (۱۳۹۶). «تحلیل گفتمان جدال سعدی با مدعی، رویکرد ایدئولوژی شناختی استعاری»، متن‌پژوهی ادبی (زبان و ادب فارسی)، دورة ۲۱، شمارة۷۴: 79 ـ 98.