پژوهش های ادبی و اجتماعی

پژوهش های ادبی و اجتماعی

زیبایی‌شناسی تئاتر مجازات در رمان آخرین روز یک محکوم

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 استادیار دانشکدۀ حقوق و علوم سیاسی، گروه حقوق جزا و جرم‌شناسی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران
2 استاد دانشکدۀ حقوق و علوم سیاسی، گروه حقوق جزا و جرم‌شناسی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران
3 دانشجوی کارشناسی‌ارشد حقوق کیفری و جرم‌شناسی، دانشکدۀ حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران
10.30488/sipl.2026.565399.1132
چکیده
مجازات در جوامع سنتی، یک پاسخ عاطفی است که با خشونت گره خورده است و تماشای آن احساسات جامعه را بر می‌انگیزند. مجازات‌های خشن و بدنی تا ابتدای قرن نوزدهم، به صورت علنی، توسط حکومت در میدان اصلی شهر و در قالب یک تئاتر زنده، اجرا می‌شود. اجرای علنی مجازات‌های بدنی در واقع نمایش دراماتیکی از اعمال خشونت مشروع بر جسم بزهکاران است. با این حال، به نظر می‌رسد که تئاتر مجازات به عنوان یک سرگرمی و نمایش بزرگ، ادراک زیبایی‌شناختی در تماشاگران ایجاد می‌کند. این مقاله تلاش می‌کند تا با تحلیل رمان آخرین روز یک محکوم، مجازات را ذیل دو مفهوم زیبایی‌شناسی و زیبایی‌شناسی زشتی تبیین نماید. یافته‌های این مقاله با بهره‌گیری از روش تحلیل محتوای کیفی نشان می‌دهد که قدرت با اجرای نمایشی مجازات و با استفاده از جسم، اثری هنری تولید می‌کند. با وجود زشتی اخلاقی مجازات‌های خشونت‌آمیز، اما نمایش آن‌ها دارای جلوه‌های زیبایی‌شناختی است. علاوه‌براین، اجرای آیینی مجازات موجب شکل‌گیری تجربۀ زیبایی‌شناسانۀ جمعی می‌شود که همبستگی و همدلی اجتماعی را به همراه دارد. ادراک زیبایی‌شناختی با فرهنگ جامعه ارتباط دارد، ازاین‌رو، با تحولات فرهنگی و متمدن شدن جوامع امروزی، افراد نه تنها از تماشای مجازات لذت نمی‌برند، بلکه نسبت به خشونت مجازات، احساس انزجار و تنفر می‌کنند. به همین دلیل در جوامع مدرن، اجرای مجازات به پشت در بستۀ زندان‌ها منتقل می‌شود.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

The Aesthetics of Theatrical Punishment in the Novel The Last Day of a Condemned Man

نویسندگان English

Hamidreza Danesh Nari 1
Abdolreza Javan Jafari Bojnordi 2
Abolfazl Sherafati 3
1 Assistant Professor at the Department of Criminal Law and Criminology, Ferdowsi University of Mashhad, Mashhad, Iran
2 Professor at the Department of Criminal and Criminology Law, Ferdowsi University of Mashhad, Mashhad, Iran
3 M.A. Student in Criminal Law and Criminology, Ferdowsi University of Mashhad, Mashhad, Iran
چکیده English

Punishment in traditional societies is an emotional response intertwined with violence, and its public display stirs the sentiments of the community. Performed publicly by the state in the main squares of cities in the past, brutal and corporal punishments were presented as a live theatre until the early 19th century. The public execution of corporal punishments was, in fact, a dramatic display of the legitimate use of violence on the body of the offender. However, theatrical punishment, as a form of entertainment and grand spectacle, was used to generate an aesthetic perception in the audience. The present article attempts to explain punishment in light of two concepts: aesthetics and the aesthetics of ugliness, by examining Victor Hugo’s The Last Day of a Condemned Man. To do so, it will employ close reading and qualitative content analysis. The findings suggest that power, through the dramatic execution of punishment, creates an artwork through the criminal's body. Despite the moral ugliness of violent punishments, their display has aesthetic qualities for audiences. Moreover, the ritualistic performance of punishment creates a collective aesthetic experience, fostering social solidarity and empathy. Aesthetic perception is linked to culture. Thus, with cultural progress in contemporary societies, individuals no longer derive pleasure from observing punishment. Rather, they experience disgust and hatred towards the violence of punishment. Consequently, the execution of punishment in modern societies has been moved behind the closed doors of prisons.

کلیدواژه‌ها English

Punishment theatre
Sociology of Punishment
Aesthetics of Ugliness
Aesthetics of Punishment
Garland
-      استالینز، جروم (1401). «زشتی»؛ در: دانشنامۀ زیبایی‌شناسی و فلسفۀ هنر، ترجمۀ انشاءالله رحمتی، چاپ دوم، تهران: نشر سوفیا.
-      اسفندیاری، سیمین (1392). «تطبیق زیبایی‌شناسی در فلسفۀ افلاطون و دکارت»، نشریۀ فلسفه، 41(1): 84-67.
-      افلاطون (1398). دورۀ آثار افلاطون، ترجمۀ محمدحسن لطفی و رضا کاویانی، جلد اول، چاپ چهارم، تهران: خوارزمی.
-      اکو، امبرتو (1398). تاریخ زشتی، ترجمۀ هما بینا و کیانوش تقی‌زاده انصاری، تهران: مؤسسۀ تألیف، ترجمۀ و نشر آثار هنری متن.
-      بریث ناچ، سیموس (1387). جرم و مجازات از نظرگاه امیل دورکیم، تهران: انتشارات خرسندی.
-      بووی، اندرو (1385). زیبایی‌شناسی و ذهنیت از کانت تا نیچه، ترجمۀ فریبرز مجیدی، تهران: فرهنگستان هنر.
-      بیردزلی، مونروسی و هاسپرس، جان (1387). تاریخ و مسائل زیباشناسی، ترجمۀ محمدسعید حنایی کاشانی، چاپ دوم، تهران: هرمس.
-      تاونزند، دبنی (1393). فرهنگ‌نامۀ تاریخی زیبایی‌شناسی، ترجمۀ فریبرز مجیدی، چاپ سوم، تهران: مؤسسۀ تألیف، ترجمۀ و نشر آثار هنری متن.
-      جوان جعفری بجنوردی، عبدالرضا و ساداتی، سیدمحمدجواد (الف) (1394). ماهیت فلسفی و جامعه‌شناسی کیفر، تهران: نشر میزان.
-      جوان جعفری بجنوردی، عبدالرضا و ساداتی، سیدمحمدجواد (1396). «از تراژدی تعذیب تا کمدی اصلاح؛ ارادۀ قدرت و وجدان جمعی»، فصلنامۀ مجلس و راهبرد، 25(93): 43 ـ 64.
-      جوان جعفری بجنوردی، عبدالرضا و ساداتی، سیدمحمدجواد (1398). «جامعه‌شناسی کیفری و واقعیت چندگانۀ مجازات»؛ در: دائرةالمعارف علوم جنایی، جلد چهارم، زیر نظر علی‌حسین نجفی ابرندآبادی، تهران: میزان.
-      دانش ناری، حمیدرضا و عباسی مرویان، فوژان (1402). «زیباشناسی جرم؛ تأملی بر واگرایی فلسفۀ هنر و فلسفۀ نظم و امنیت»، فصلنامۀ مطالعات راهبردی ناجا، 8(3): 79 ـ 118.
-      دانیالی، عارف (1402). میشل فوکو: زهد زیبایی‌شناسانه به مثابه گفتمان ضددیداری، چاپ دوم، تهران: تیسا ساغر مهر.
-      دورکیم، امیل (1398). صور بنیانی حیات دینی، ترجمۀ باقر پرهام، چاپ هفتم، تهران: مرکز.
-      دیویی، جان (۱۳۹۱). هنر به منزلۀ تجربه، ترجمۀ مسعود علیا، چاپ اول، تهران: ققنوس.
-      رستخیز، سارا و افضل طوسی، عفت السادات (1396). «تأثیر فرهنگ زیبایی‌شناسی در تاریخ هنرهای صناعی ایران»، پژوهش‌های تاریخی ایران و اسلام، 11(20): 13 ـ 30.  
-      رستمی غازانی، امید (1398). «مجازات در نظریۀ اجتماعی- سیاسی دیوید گارلند»؛ در: دائرةالمعارف علوم جنایی، کتاب چهارم، زیر نظر علی‌حسین نجفی ابرندآبادی، تهران: میزان.
-      رستمی، هادی و جعفریان، سیدحسن (1397). «گفتمان سیاست جنایی و جرم‌شناسی در «آخرین روز یک محکوم»، پژوهشنامۀ حقوق کیفری، 9(1): 139 ـ 160.  
-      رهبرنیا، زهرا و داوری، روشنک (1396). «بررسی تعزیه و هنر اجرا (پرفورمنس آرت) با تأکید بر تعامل با مخاطب»، باغنظر، 14(49): 19- 30.
-      سلمانی، علی (1394). «رابطۀ زیبایی با اخلاق در زیباشناسی کانت»، متافیزیک، 51 (20): 65 - 79.
-      شپرد، آن (1390). مبانی فلسفۀ هنر، ترجمۀ علی رامین. چاپ هشتم، تهران: علمی و فرهنگی.
-      عزت‌اللهی‌نژاد، طیبه (1402). «از فلسفه تا انسان‌شناسی زیبایی‌شناسی»، پژوهش‌های انسان‌شناسی ایران، 13(25): 139 - 165.
-      عزیزیه، ندا و کلاه‌کج، منصور (1399). «مطالعۀ تطبیقی مفهوم اثر هنری در دوران مدرن و پست مدرن و تأثیر آن بر فرآیند موزه‌ای شدن اثر»، پیکره، 9 (21)، 64 - 73.
-      علوی، فاطمه السادات (1400). تحلیل زیبایی‌شناسی زشتی به روایت امبرتو اکو. پایان‌نامۀ کارشناسی ارشد رشتۀ فلسفۀ هنر، دانشکدگان پردیس فارابی، قم.
-      فضل‌اللهی، صفورا و چیت‌سازیان، امیرحسین (1402). «زشتی‌شناسی در اندیشۀ سهروردی»، فلسفه و کلام اسلامی، 56(2): 491 ـ 509.  
-      فوکو، میشل (1390). مراقبت و تنبیه: تولد زندان، ترجمۀ نیکو سرخوش و افشین جهاندیده، چاپ نهم، تهران: نشر نی.
-      کانت، ایمانوئل (1383). نقد قوۀ حکم، ترجمۀ عبدالکریم رشیدیان، چاپ سوم، تهران: نشر نی.
-      کرمی، محسن (1401). «درآمدی به زیباییشناسی زشتی جستاری در چیستی زشتی و کارکردهای آن در دنیای هنر»، دوفصلنامۀ فلسفی‌شناخت، 15(1): 185 ـ 207.  
-      کوش، سلینا (۱۳۹۶). اصول و مبانی تحلیل متون ادبی، ترجمۀ حسین پاینده، تهران: انتشارات مروارید.
-      گارلند، دیوید (1395). مجازات و جامعۀ مدرن، ترجمۀ نبی‌اله غلامی، تهران: میزان.
-      گیدنز، آنتونی (1396). جامعه‌شناسی، ترجمۀ حسن چاوشیان تهران: نشر نی.
-      معظمی فراهانی، بیتا (1387). «ویکتور هوگو، نویسندۀ قهرمان‌پرور یا قهرمان سخنوری»، مطالعات نقد ادبی، 1 (1): 115 ـ 129.  
-      نورپور، محسن و ساداتی، سیدمحمدجواد (1400). «مطالعۀ جامعه‌شناختی تحولات مجازات در ملأعام در جامعۀ پساانقلاب ایران»، پژوهشهای حقوق جزا، 9(17): 153 ـ 178.
-      نورپور، محسن (1399). تحلیل جامعه‌شناختی پیوند میان تحول در گفتمان‌های حاکم و تحول در کیفرهای بدنی در ایران، رسالۀ دکتری رشتۀ حقوق جزا و جرم‌شناسی، دانشگاه فردوسی، مشهد.
-      هالوری، گابریل (1393). کیفردهی آموزه‌ای مدرن، ترجمۀ علی شجاعی، تهران: انتشارات دادگستر.
-      همتی، همایون (1386). فهم هنر و هنر فهم، آبادان: انتشارات پرسش.
-      Baumgarten, Alexander (2007). Aesthetica, Reflections on Poetry, University of CA, Berkeley.
-      Durkheim, Emile (1961). Moral Education, New York: Free Press.
-      Foucault, Michel (1977). Discipline and Punish: The Birth of the Prison, London: Penguin.
-      Garland, David (1990). Punishment and Modern Society: A Studt in Social Theory, Clarendon Press, Social Science, university of Oxford.
-      Garland, David (1991). Sociological Perspective on Punishment, Crime and justice, Vol 14. 1-15.
-      Garland, David (2011). Modes of Capital Punishment: The Death Penalty in Historical Perspective. In America's Death Penalty: Between Past and Present. NYU Press, 30-71.
-      Rosenkrantz, Karl (1853). Asthetik des Hasslichen, Konigsberg: Verlag der Gerbruder Borntrager.