پژوهش های ادبی و اجتماعی

پژوهش های ادبی و اجتماعی

تحلیل روایت‌شناختی داستان کوتاه سِجِلّ سفید براساس چارچوب سیمور چتمن

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
مارال رحیمی 1
سحر فائقی 2
اکرم هراتیان 3
1 دانش‌آموختۀ فلسفه هنر، گروه فلسفه هنر، واحد اصفهان (خوراسگان)، دانشگاه آزاد اسلامی، اصفهان، ایران
2 استادیار جامعه‌شناسی فرهنگی، گروه مدیریت، واحد اصفهان(خوراسگان)، دانشگاه آزاد اسلامی، اصفهان، ایران
3 استادیار زبان و ادبیات فارسی، گروه زبان و ادبیات فارسی، واحد اصفهان (خوراسگان)، دانشگاه آزاد اسلامی، اصفهان، ایران،
10.30488/sipl.2026.566283.1140
چکیده
بحران هویت زنان مهاجر افغانستانی در ایران، در پی تجربه‌های ناخانگی، دیگری‌بودگی و تعلیق میان سرزمین مبدأ و مقصد، به یکی از مسائل مهم ادبیات مهاجرت بدل شده است. این پژوهش به بررسی بازنمایی این بحران در داستان کوتاه سِجِلّ سفید از مجموعة چرا تاریکی را خدای خود نکنم اثر معصومه جعفری می‌پردازد. پژوهش حاضر با بهره‌گیری از نظریات پسااستعماری هومی بابا، بیل اشکرافت، رابرت یانگ و ادوارد سعید، و با اتکا به چارچوب روایت‌شناسی سه‌سطحی سیمور چتمن (داستان، گفتمان و ایدئولوژی)، متن را به شیوه‌ای تحلیلی بررسی می‌کند. یافته‌ها نشان می‌دهد: ۱) نمادهایی چون «سِجِلّ سفید»، «خانۀ تاریک» و «کاغذهای بی‌نام» بحران هویت و میل به محو پیشینه را بازنمایی می‌کنند؛ ۲) شخصیت اصلی در مواجهه با گفتمان‌های متعارض مبدأ و مقصد، هویتی چندپاره و معلق را تجربه می‌کند؛ ۳) صدای روایی متن با لحنی انتقادی، سازوکارهای مسلط تولید «دیگری» را به چالش می‌کشد. نتایج پژوهش نشان می‌دهد ادبیات مهاجرت، فراتر از بازتاب رنج، به فضایی برای مقاومت، کنشگری و بازآفرینی هویت زنان مهاجر در موقعیت‌های بینابینی تبدیل شده است.
کلیدواژه‌ها
هویت
زنان مهاجر افغانستانی
ادبیات مهاجرت
نقد پسااستعماری
دیگربودگی
روایت‌پژوهیِ سیمور چتمن
موضوعات

عنوان مقاله English

Narratological Analysis of Sejel Sefid Based on Seymour Chatman’s Theory

نویسندگان English

Maral Rahimi 1
Sahar Faeghi 2
Akram Heratian 3
1 Graduate of Philosophy of Art, Department of Philosophy of Art, Isf.C., Islamic Azad University, Isfahan, Iran
2 Assistant Professor of Cultural Sociology, Department of Management, Isf.C., Islamic Azad University, Isfahan, Iran
3 Assistant Professor of Persian Language and Literature, Department of Persian Language and Literature, Isf.C., Islamic Azad University, Isfahan, Iran
چکیده English

The identity crisis experienced by Afghan women in Iran as a result of otherization, displacement, and their suspension between the homeland and the host country has emerged as a significant theme in immigrant literature. This study examines this crisis in Sejel Sefid, a short story by Masoumeh Jafari included in her collection Why Not Make Darkness My God? Drawing on the postcolonial insights of Homi K. Bhabha, Bill Ashcroft, Robert J. C. Young, and Edward Said, as well as Seymour Chatman’s three-level narratological model (story, discourse, and ideology), the study analyzes the narrative dimensions of Sejel Sefid. The findings reveal that symbols such as the white certificate, the dark house, and the nameless document signify both an identity crisis and a desire to erase the past. Moreover, in their encounter with dominant and exclusionary discourses, the protagonists experience fragmented and suspended identities. The narrative voice, adopting a critical stance, challenges the dominant mechanisms of othering and exclusion. The findings further suggest that immigrant literature does not merely represent suffering; rather, it serves as a space for resistance, agency, and the reconstruction of immigrant women’s identities within liminal conditions

کلیدواژه‌ها English

Identity Afghan Women Immigrants Immigrant Literature Postcolonial Criticism Othering
Narratology Seymour Chatman
-      بوربور، ت (1393). «مهاجران و راه‎‌های گذار از احساس تبعید: بررسی رهیافت های نظری»، علوم اجتماعی، شمارة 21(66): 255-285.  Doi: 20.1001.1.17351162.1393.21.66.7.7
-      جعفری، معصومه (1399). چرا تاریکی را خدای خود نکنم، تهران: روزنه.
-      چتمن، سیمور (1390). داستان و گفتمان: ساختار روایی در داستان و فیلم، ترجمة راضیه سادات میرخندان، تهران: مرکز پژوهش‌های اسلامی صدا و سیما.
-      دانشگر، ‌آ. و زارع‌کهن، م. (1403). «تبیین جریان ادبیات مهاجرت در رمان روایت محور"کور سرخی" اثر"عالیه عطایی"» هنر و ادبیات تطبیقی، شمارة 1(1) :113-133.‎ (نام مؤلفان کامل ذکر شود)
-      رضایی، ا. و اسدی امجد، ف. (1401). «بررسی دیدگاه هومی بابا و ادوارد سعید دربارۀ هویت "در هم آمیختۀ" مهاجر و امکان مقاومت و عاملیت انسانی»، پژوهش ادبیات معاصر جهان، شمارة 27(1):274-300. https://doi.org/10.22059/jor.2020.286987.1887
-      رحیمی، م.؛ فائقی، س.؛ مرتضوی، س. ر. (1403). «برساخت معنایی زن مهاجر افغانستانی در ادبیات داستانی معاصر افغانستان: مطالعه موردیِ جُستارمرز از مجموعه داستان‌های کوتاه "چرا تاریکی را خدای خود نکنم"»، تحقیقات فرهنگی ایران، شمارة17(1): 97-127. https://doi.org/10.22035/jicr.2024.3278.3559
-      رفیع‎‌زاده، س. ر. (1397). «نقش زنان نویسنده در ادبیات دیاسپورا یا ادبیات مهاجرت افغانستان»، رنا، شمارة 1(11): 1-14. https://research.ru.edu.af/da/doi/full/94/60717c28518f5/70
-      زندی ناوگران، ل.؛ عسکری ندوشن، ع.؛ افراسیابی، ح.؛ صادقی، ر. ؛ عباسی شوازی، م. ج. (1401). «درک مهاجران از فاصلۀ اجتماعی با ایرانیان: پژوهش کیفی در بین مهاجران افغانستانی»، پژوهش‎‌های راهبردی مسائل اجتماعی، شمارة 11(4)، 1-26. https://doi.org/10.22108/srspi.2023.135419.1849
-      عطایی، ع. (1399). کورسرخی، روایت‎‌هایی از جان و جنگ، تهران: چشمه.
-      علا، ا. (1400). تحلیل مؤلفه‎‌های ادبیات مهاجرت با تأکید بر رمان شورآب نوشتۀ کیوان ارزاقی، پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه بین‎‌المللی امام خمینی. گنج.؟؟؟
-      https://ganj.irandoc.ac.ir/viewer/f8d987f519fc336b891d532d5dcef14d
-      فولادیان، م.؛  خاوری خراسانی، ن (1400). «سنجش فاصلۀ اجتماعی دانشجویان دانشگاه فردوسی مشهد با چهار ملیت افغانستانی، عراقی، هلندی و آمریکایی»،  تحقیقات فرهنگی ایران، شمارة  14(4): 163-191.  https://doi.org/10.22035/jicr.2022.2664.3072   
-      فیروزی، س. م. (1402). نگرش متقابل ایرانیان و مهاجران افغانستانی (مورد مطالعه: شهر یزد) ، پایان‌نامه دکتری تخصصی، دانشگاه یزد.  گنج.؟؟؟
-      https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/dce165514a4181b626045a971f3adda0
-      مرادی، ا. ؛ جمشیدی، ع. (1401). «بررسی وضعیت مهاجران افغانستانی در مجموعۀ کورسرخی براساس گفتمان دیاسپورایی»، مطالعات بین رشته‎‌ای ادبیات، هنر و علوم انسانی، شمارة 2(1): 159-183. https://doi.org/10.22077/islah.2022.5454.1110
-      مرادی، ا. ؛ چالاک، س. (1400). «نقد مجموعه‌داستان چشم سگ از عالیه عطایی براساس مفهوم بیگانگی از ژولیا کریستوا (بررسی معضلات و دغدغه‌های مهاجران افغان در این مجموعه)»، ادبیات پارسی معاصر، شمارة 11(1)، 258-263. https://doi.org/10.30465/copl.2021.6835
-      ویمـر، ر. د.؛ دومینیـک، ج. آ. (1394). تحقیـق در رسـانه‎‌هـای جمعـی، ترجمة کـاووس سیدامامی، تهران: سروش.
-      یحیائی، س. ؛ کیا، س. م. (1388). «انگاره‎‌های هویت فرهنگی و هویت ملی ملت‎‌های ایران و افغانستان با تأکید بر نگره‎‌های مهاجران افغانی به ایران»، مطالعات ملی، شمارة 10(37): 135-156. https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.1735059.1388.10.37.7.1
-      Abbasi-Shavazi, M. J., & Sadeghi, R. (2015). Socio-cultural adaptation of second-generation Afghan in Iran. International Migration, 53(6), 89–110. https://doi.org/10.1111/imig.12148
-      Ahmad, A. (2000). In theory: Classes, nations, literatures. Verso. p. 358.
-      Ahsan Ullah, A. K. M., & Chattoraj, D. (2024). Narratives shaping the perceptions of the second-generation Afghan diaspora: is Afghanistan a militant, occupied and politically disordered country? South Asian Diaspora, 17(2), 289–306. https://doi.org/10.1080/19438192.2024.2345428
-      Ashcroft, B. (1997). On the hyphen in 'postcolonial'. New Literatures Review, 34(32), 23-31.  https://search.informit.org/doi/10.3316/ielapa.980302388
-      Ashcroft, B. (2007). Exile and representation: Edward Said as public intellectual. In Edward Said: The Legacy of a Public Intellectual (pp. 75-95). Carlton Vic: Melbourne University Press. https://search.informit.org/doi/10.3316/informit.797956400879919
-      Bhabha, H.K. (1994). The Location of Culture (2nd ed.). Routledge. https://doi.org/10.4324/9780203820551
-      Black, R., & Koser, K. (Eds.). (1999). The end of the refugee cycle? refugee repatriation and reconstruction (Vol. 4). Berghahn Books, p. 288.
-      Brah, A. (1996). Cartographies of diaspora: Contesting identities. Routledge, p. 262.
-      Brah, A., & Clini, C. (2017). Open Sapce: Contemporary Feminist Discourses and Practices Within and Across Boundaries: An Interview with Avtar Brah. feminist review, 117(1), 163-170.
-      Castles, S., Ozkul, D. (2014). Circular Migration: Triple Win, or a New Label for Temporary Migration? In: Battistella, G. (eds) Global and Asian Perspectives on International Migration. Global Migration Issues, vol 4. Springer, Cham, pp 27–49.  https://doi.org/10.1007/978-3-319-08317-9_2
-      Chatman, S. (1987/ 2011). Story and discourse: Narrative structure in fiction and film. (R. Mirkhandan, Trans.). Markaze Pazhoheshaye Eslami-ye Seda-o Sima. (Original work published in 1987), p. 266. [In Persian].
-      George, R. (1996). The politics of home: postcolonial relocations and twentieth-century fiction, Cambridge: Cambridge University Press.
-      Gilroy, P. (1991). It Ain't where you're from, it's where you're at... The dialectics of diasporic identification. Third text, 5(13), 3-16.
-      Gulzar, Hosina (2025) A Qualitative Study Exploring the Lived Experiences of Afghan Women's Migration to the UK. Doctoral thesis, University of Hertfordshire. https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/0584faa03adcafa71ee91b3bb5fe3158
-      Hall, S. (2015). Cultural Identity and Diaspora. In Colonial discourse and post-colonial theory (pp. 392-403). Routledge.
-      Khan, S. U., Sadat, F., & Khan, S. (2024). Capturing the Narratives of Escape and Resilience: A Study of Afghan Refugees. In Resilience of Educators in Extraordinary Circumstances: War, Disaster, and Emergencies (pp. 29-53). IGI Global Scientific Publishing. DOI: 10.4018/979-8-3693-1483-8.ch003
-      Monsutti, A. (2022). Mobility as a Political Act¹. Embodied Violence and Agency in Refugee Regimes: Anthropological Perspectives, 1, 63.
-      Portes, A., & Rumbaut, R. G. (2005). Introduction: The Second Generation and the Children of Immigrants Longitudinal Study. Ethnic and Racial Studies, 28(6), 983–999. https://doi.org/10.1080/01419870500224109
-      Ricoeur, P. (1991). A Ricoeur reader: Reflection and imagination. University of Toronto Press. p. 531.
-      Said, Edward. (2000). History, literature and geography. Reflections On Exile, London: Granta Books, 533 - 473.
-      Shahimi, F., Block, K., & Alisic, E. (2025). (Re)construction of Identity and resilience among Afghan and Hazara adolescents following forced migration. Social Identities, 1–22. https://doi.org/10.1080/13504630.2025.2526665
-      UNHCR. (2023). Global trends: Forced displacement in 2023. United Nations High Commissioner for Refugees. Retrieved from: https://www.unhcr.org/global-trends
-      Young, R. J. (2016). Postcolonialism: An Historical Introduction. John Wiley & Sons. p:530.
-      Young, R. J. C. (2020). Postcolonialism: A very short introduction (2nd ed.). Oxford University Press. p: 208. https://doi.org/10.1093/actrade/9780198856832.001.000.