پژوهش های ادبی و اجتماعی

پژوهش های ادبی و اجتماعی

نبرد گفتمان‌ها در حاشیة مرز خوانش رمان عریان در برابر باد با الهام از رویکرد لاکلائو و موفه

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشیار زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران
2 دانش‌آموختة کارشناسی ارشد زبان و ادبیات فارسی دانشگاه نیشابور، نیشابور، ایران
10.30488/sipl.2025.564007.1127
چکیده
رمان عریان در برابر باد اثر احمد شاکری، عرصه‌ای است از حضور هم‌زمان صداهای گفتمانی مختلف و تصویری از تقابل گفتمان‌های سیاسی، مذهبی، قومی و عرفانی در فضای پس از جنگ ایران و عراق ارائه می‌دهد. این پژوهش با بهره‌گیری از چارچوب نظری گفتمان ارنستو لاکلائو و شانتال موفه، فرآیند تثبیت هژمونی گفتمان مذهبی- انقلابی را از طریق مفصل‌بندی دال‌های گفتمانی مانند «شهادت» و «ولایت» و طرد گفتمان‌های رقیب تحلیل می‌کند. یافته‌ها نشان می‌دهد که در منطق روایی این رمان، گفتمان ناسیونالیسم قومیت‌گرا (کومله) به دلیل ضعف‌های ساختاری- شامل وابستگی به نیروهای خارجی (سوئد و فرانسه) و سکولاریسم رادیکال که موجب طرد آن از «سایبان مقدس» جامعه می‌شود - ناتمام می‌ماند. گفتمان وهابی که در قالب شخصیت چند لایة «نهورای» بازنمایی می‌شود، با بهره‌گیری از تطمیع اقتصادی، سوءاستفادة ابزاری از قومیت و مذهب و تقدس‌بخشی به خشونت، وارد میدان گفتمان قومی می‌شود، اما در نهایت، به دلیل اتحاد گفتمان‌های متعدد شکست می‌خورد و به ‌عنوان «دیگری مطلق» طرد می‌شود. گفتمان عرفانی در یک رابطة دیالکتیک دو سویه عمل می‌کند: از یکسو با تقدس‌بخشی به کنش انقلابی، به تثبیت هژمونی آن کمک می‌کند و از دیگر سو، توسط گفتمان انقلابی بازتعریف شده و از انفعال فردگرایانه به سمت تعهد اجتماعی سوق داده می‌شود. این تحلیل نشان می‌دهد که رمان نه تنها بازتاب تجربة جنگ است، بلکه میدانی برای نبرد گفتمان‌هاست که در آن هویت جمعی در پرتو طرد دیگری‌های چند لایه تثبیت می‌شود.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

The Battle of Discourses at the Border: A Laclau–Mouffe-Inspired Reading of Oryan dar Barabar-e Bad

نویسندگان English

hashem sadeghi 1
saeed ghaemi 2
1 Associate Professor, Department of Persian Language and Literature, Faculty of Letters and Humanitiese,Ferdowsi University of Mashhad, Mashhad, Iran
2 MA Graduate in Persian Language and Literature, University of Nishapur, Nishapur, Iran
چکیده English

Ahmad Shakeri’s novel Oryan dar Barabar-e Bad is an arena in which various discursive voices coexist and offers a representation of the confrontation among political, religious, ethnic, and mystical discourses in the post-Iran–Iraq War context. Drawing on the discourse theory of Ernesto Laclau and Chantal Mouffe, this study analyzes the process through which the religious-revolutionary discourse establishes its hegemony through the articulation of discursive signifiers such as “martyrdom” and “guardianship” (velayat) and the exclusion of rival discourses. The findings show that, within the narrative logic of the novel, the ethno-nationalist discourse of Komala remains incomplete because of its structural weaknesses, including its dependence on foreign forces (Sweden and France) and its radical secularism, which leads to its exclusion from the community’s “sacred canopy.” The Wahhabi discourse, represented through the multilayered character “Nahorai,” enters the field of ethnic discourse through economic inducement, the instrumental use of ethnicity and religion, and the sanctification of violence; however, it is ultimately defeated through the alliance of multiple discourses and excluded as an “absolute Other.” The mystical discourse operates in a two-way dialectical relationship: on the one hand, by sanctifying revolutionary action, it contributes to the consolidation of its hegemony; on the other hand, it is redefined by the revolutionary discourse and directed from individualistic passivity toward social commitment. This analysis demonstrates that the novel is not merely a reflection of the experience of war but also a field of discursive struggle in which collective identity is consolidated through the exclusion of multilayered Others

کلیدواژه‌ها English

Discourse Analysis Laclau and Mouffe Hegemony Oryan dar Barabar
e Bad Mystical Discourse Ethnic Discourse Ethno
nationalism Wahhabism
-      احمدی، حمید (1396). قومیت و قوم­گرایی در ایران: افسانه و واقعیت، چاپ سیزدهم. تهران: نشر نی.
-      احمدی، محمد علی (1396). گفتمان چپ در ایران (دورة قاجار و پهلوی اول)، تهران: انتشارات ققنوس. (ضروری است دو منبع با نام و سال چاپ مشترک در متن و در اینجا با علائم الف و ب متمایز شوند).
-      برگر، پیتر (1397). سایبان مقدس: عناصر نظریة جامعه‌شناختی دین، ترجمة ابوالفضل مرشدی، تهران: نشر ثالث.
-      شاکری، احمد (1393). عریان در برابر باد، تهران: شرکت انتشارات سورة مهر.
-      فوکو، میشل (1380). نظم گفتار: درس افتتاحی در کلژ دوفرانس، ترجمة باقر پرهام، چاپ دوم. تهران: آگاه. (در متن 1357 آمده است).
-      قجری، حسینعلی؛ نظری، جواد (1392). کاربرد تحلیل گفتمان در تحقیقات اجتماعی، تهران: جامعه­شناسان.
-      لاکلائو، ارنستو؛ موفه، شانتال (1393). هژمونی و استراتژی سوسیالیستی. به سوی سیاست دموکراتیک رادیکال، ترجمة محمد رضایی، تهران: نشر ثالث.
-      یورگنسن، ماریان؛ فیلیپس، لوئیز (1392). نظریه و روش در تحلیل گفتمان، تهران: نی.
-      Gramsci, A. (1971). Selections from the Prison Notebooks. International Publishers New York.
-      Laclau, E. (2005). On Populist Reason. London: Verso
-      Mills, S. (1997). Discourse. London: Rutledge.