پژوهش های ادبی و اجتماعی

پژوهش های ادبی و اجتماعی

کارکرد نظام شناختیِ «قضاوت و تصمیم» در بازنمایی واقعیت اجتماعیِ معطوف به ذهن شخصیت‌های تقابلی، در داستان‌های ضدجنگ کودک

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
امیرحسین زنجانبر 1
حسین زارع 2
1 دانشجوی دکتری زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران
2 استاد گروه روان‌شناسی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران
10.30488/sipl.2026.558530.1112
چکیده
بر اساس رویکرد روان‌شناسی شناختی، از تبانیِ یک موقعیت اجتماعی با نظام‌های شناختی‌ای مانند قضاوت، تصمیم‌گیری، حل مسئله، هیجان، زبان و استدلال، «واقعیت اجتماعی» بازنمایی می‌شود. بنابراین بازنماییِ واقعیت اجتماعی بسته به پردازش شناختی هر فرد می‌تواند متفاوت باشد. علت توجه این مقاله به نقش شناختار قضاوت و تصمیم، در مطالعۀ داستان‌های ضدجنگ، این است که عمده‌ترین نظام شناختی که به‌عنوان عامل وقوع جنگ‌ها معرفی می‌شود قضاوت و تصمیم‌گیری طرفین جنگ است. هر یک از طرفین، بر اساس نحوۀ قضاوت خود، واقعیت متفاوتی را از موقعیت اجتماعیِ واحد بازنمایی می‌کند و براساس همان واقعیت اجتماعیِ بازنمایی‌شده، تصمیم به تقابل می‌گیرد. این پژوهش بر آن است که در داستان‌های ضدجنگ، چگونگی سازوکارهای شناختیِ قضاوت را در بازنمایی واقعیت اجتماعیِ تقابلیِ حاکم بر ذهن شخصیت‌ها بررسی کند. محدودیت ظرفیت پردازش انسان باعث می‌شود دستگاه‌های شناختی علی‌العموم و قضاوت علی‌الخصوص، در بستر مجموعه‌ای از فیلترهای شناختیِ سطحی -موسوم به «قواعد سرانگشتی»- امکان تحقق بیابد. قواعد سرانگشتی مجموعه‌ای از میان‌برها جهت ارتباط میان درون‌دادهای موقعیتی و دانش پیشینِ ذخیره‌شده در حافظۀ بلندمدت هستند. جامعۀ آماری مقالۀ حاضر کتاب‌های داستان ضدجنگ گروه سنی «الف» و «ب» و حجم نمونۀ مورد مطالعه شامل چهل و هفت عنوان کتاب تصویری ضدجنگ است. نمونه‌گیری به روش هدفمند و تحلیل داده‌ها با روش تحلیلی‌توصیفی انجام شده است.
کلیدواژه‌ها
ادبیات کودک
داستان‌های ضدجنگ
روایت‌شناسی شناختی
قضاوت ‌و تصمیم‌گیری
قواعد سرانگشتی
سوگیری‌های شناختی
واقعیت اجتماعی
موضوعات

عنوان مقاله English

Function of the Cognitive System of “Judgment and Decision-Making” in the Representation of Social Reality as Reflected in the Minds of Conflicting Characters in Children’s Anti-War Stories

نویسندگان English

Amir Hossein Zanjanbar 1
Hossein Zare 2
1 PhD Student in Persian Language and Literature of Shiraz University, Shiraz, Iran
2 Professor, Department of Psychology, Payame Noor University, Tehran, Iran
چکیده English

According to the cognitive psychology approach, social reality is represented through the interaction of a social situation with cognitive systems such as judgment, decision-making, problem-solving, emotion, language, and reasoning. Therefore, the representation of social reality may vary according to each individual’s cognitive processing. The reason for focusing on the cognitive system of judgment and decision-making in the study of anti-war stories is that judgment and decision-making by the parties involved in a war constitute one of the primary cognitive systems identified as contributing to the occurrence of wars. Each party, based on its mode of judgment, represents a different reality of the same social situation and, on the basis of that represented social reality, makes the decision to engage in confrontation. This study aims to examine how the cognitive mechanisms of judgment operate in anti-war stories in representing the conflicting social reality reflected in the minds of the characters. Due to the limited capacity of human cognitive processing, cognitive systems in general, and judgment in particular, operate through a set of cognitive filters known as heuristics, or “rules of thumb.” Heuristics are sets of shortcuts that facilitate connections between situational inputs and previously stored knowledge in long-term memory. The population of the present study consists of anti-war storybooks for age groups A and B, and the research sample comprises forty-seven anti-war picture books. Purposive sampling was employed, and the data were analyzed using a descriptive-analytical method

کلیدواژه‌ها English

Children&‌rsquo
s Literature Anti-War Stories Cognitive Narratology Judgment and Decision-Making Heuristics Cognitive Biases Social Reality
-      آیزنک، مایکل؛ کین، مارک (1397). روان­شناسی شناختی، زبان، تفکر، هیجان­ها و هوشیاری، ترجمۀ حسین زارع، ویرایش هفتم، تهران: ارجمند.
-      ابراهیمی، پیام (1398/ 2019). سال نوع مبارک، با تصویرگری روسر ماتاس نادال، تهران: پرتقال.
-      پاکدل، زهرا؛ شقاقی، مهدی؛ حاجی زین‌العابدینی، محسن (1403). «مطالعۀ سوگیری‌های شناختی در کتاب‌های داستانی کودکان»، فصلنامة کتابداری و اطلاع‌رسانی، 27(4): 29-54.
-      دالوند، رضا (1401). دوست باغچۀ من، تصویرگر و گرافیست: رضا دالوند، تهران: کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان.
-      زئوس، تئودور (1399/ 1984). کتاب کارزار کره، با تصویرگری دکتر زئوس، ترجمۀ رضی هیرمندی، تهران: گام.
-      زراعت‌کار، هانیه؛ نوری، ربابه (۱۳98). «تأثیر استفاده از داستان در آموزش مهارت حل‌مسئله به کودکان دبستانی»، رویش روان‌شناسی، ۸ (۴): 85 ـ 92.
-      زنجانبر، امیرحسین؛ زارع، حسین (1399). بازنمایی فرایندهای شناختی در قصۀ خاله‌سوسکه بر پایۀ تحلیل گفتمان، تفکر و کودک، 11(1) : 71-94.
-      زنجانبر، امیر حسین (1403). کارکرد تعلیمی «تفکر خلاف‌واقع» در چهار کتاب قصۀ کودک: با رویکرد روایت‌شناسیِ شناختی»،  فصلنامۀ نقد ادبی، 17(65):135-161.
-      عبداللهی، محمدحسین؛ زارع، حسین (1402). روان‌شناسی شناختی، تهران: سمت.
-      عبداللهی، محمدحسین؛ زارع، حسین (1402). روان‌شناسی شناختی، تهران: سمت.
-      فریدن‌برگ، جَی؛ سیلورمن، گوردن (1402 ج1). علم شناخت یا شناخت‌پژوهی: مقدمه‌ای بر رویکردها، نظریه‌ها و پژوهش‌های علمی دربارۀ ذهن، ترجمۀ حبیب‌الله قاسم‌زاده، ویراست سوم، جلد اول، تهران: ارجمند.
-      فلک، جی (1397). تیلی و تانک، با تصویرگری جی فلک، ترجمۀ مرهوش پارسانژاد، تهران: کتاب چ.
-      فیدلر، کلاوز (1398/ 2018). «ذخیره‌سازی و بازیابی اطلاعات» در شناخت اجتماعی، ترجمۀ مجید صفاری‌نیا و پرستو حسن‌زاده، تهران: روان.
-      قادری، بهار؛ پریرخ، مهری؛ سپهری شاملو، زهره؛ فتاحی، رحمت‌الله (1396). «توانمندی داستان‌ها در تحول شناختی کودکان گروه سنی «ب» و «ج» برپایۀ نظریۀ رفتاردرمانیِ عقلانی‌هیجانی(REBT) »، پژوهشنامة کتابداری و اطلاع رسانی،7(2): 161- 188.
-      قره‌باغی، مسعود (1400/ 2021). دو سیاره، با تصویرگری مسعود قره‌باغی، تهران: فاطمی.
-      کالی، دیوید (1398/ 2009). دو سرباز، با تصویرگری سرژ بلوک، ترجمۀ طاهره آدینه‌پور، تهران: علمی و فرهنگی.
-      کاندا، زیوا (1388/1999). شناخت اجتماعی، ترجمة حسین کاویانی، چ پنجم، تهران: مهرکاویان.
-      کانگ، آنا (1396). کوچولو یا گنده، با تصویرگری کریستوفر وینت، ترجمۀ آناهیتا حضرتی، تهران: پرتقال.
-      گروم، دیوید؛ آیزنک، مایکل (1398/ 2016). مقدمه‌ای بر روان‌شناسی شناختی کاربردی، ترجمۀ حسین زارع و سیدمرتضی نظری، ویراست دوم، تهران: ارجمند.
-      گریفیندر، رینر؛ بلس، هربرت (1398/ 2018). شناخت اجتماعی، ترجمۀ مجید صفاری‌نیا و پرستو حسن‌زاده، تهران: روان.
-      گریفیندر، رینر؛ بلس، هربرت (1399/ 2018). شناخت اجتماعی، ترجمۀ سوسن علیزاده‌فرد و حسین زارع، چ اول، تهران: ارجمند.
-      لاند، نیک (1394). زبان و تفکر، ترجمۀ یاسر خوشنویس، تهران: دانش‌پرور.
-      لزرغلامی، حدیث (1400). مثل یک جنگجوی واقعی، با تصویرگری مرتضی رخصت‌پناه، تهران: فاطمی.
-      مکی، دیوید (1399/ 2004). فاتحان، ترجمۀ طاهرۀ آدینه‌پور، تهران: علمی و فرهنگی.
-      نیکویی، علیرضا؛ باباشکوری، شراره (1392). «بازخوانی قصه‌های کودکان بر مبنای مولفة طرح‌‌واره در رویکردِ شناختی»، مطالعات ادبیات کودک دانشگاه شیراز، (2)4: 149-174. 
-      هنرزاد، کامبیز (1398). نورون‌های آینه‌ای، تهران: موجک.
-      هیلگارد، ارنست؛ اتکینسون، ریتا؛ اتکینسون، ریچارد (1385/ 2000). زمینۀ روان‌شناسی هیلگارد، ویراست13، ترجمة براهنی و همکاران، تهران: رشد.
-      Abdollahi, M. & Zar′e, H. (2023/ 1402 SH.). Cognitive Psychology. Tehran: Samt.[in Persian].
-      Burke, M. & Troscianko, E. (2017). Cognitive Literary Science: Dialogues between Literature and Cognition, (Michael Bruke and Emil Troscianko, Eds.). London: Oxford University Press.
-      Cali, D. (2009/ 1398 SH.). The Enemy. (S. Bloch, Illus.). (R. Hirmandi, Trans.). Tehran: E'lmi va Farhangi Publication. [in Persian].
-      Dalvand, R. (2022/ 1401 SH.). My Garden Friend. (R. Dalvand, Illus.). Tehran: Institute for the Intellectual Development  Children and Young Adults. [In Persian].
-      Dr Seuss, T. (1984/ 1399 SH.). The Butter Battle Book. (Trans: Razi Hirmandi), Tehran: Gām.[in Persian].
-      Ebrahimi, P. (2019/ 1398 SH.). Happy Newe Year. (Rosser Matas Nadal, Illus.). Porteqāl. [In Persian].
-      Eysenck, M.W. & Keane, M.T. (2015/ 1397 SH.). Cognitive Psychology, a Student's Handbook. (Trans: Hossein Zar′e), 11th (Ed.). Tehran: Arjmand.[in Persian].
-      Fiedler, K. (2018/ 1398 SH.). "Storing and retrieving information" in Social Cognition, How Individuals Construct Social Reality. (Trans: Majid Saffarinia and Parasto Hassanzadeh), 2nd (Ed.). Tehran: Ravān.[in Persian].
-      Fiske, S.T. & Taylor, S.E. (2016/ 1400 SH.). Social Cognition from Brains to Culture. (Trans: Sousan Alizadeh fard; Hossein Zar′e & Zohreh Rafezi), 3rd (Ed.). Tehran: Āyizh.[in Persian].
-      Flavell, J.H.(1979).Metacognition and cognitive monitoring: A new area of cognitive–developmental inquiry. American Psychologist, 34,906-911.
-      Fleck, J. (2018/ 1399 SH.). Tilly and Tank. (M. Parsanejad, Trans.). Tehran: Cheshmeh. [in Persian].
-      Friedenbrg, J.D. & Silverman, G.W. (2016/ 1403 SH.). Cognitive Science, An Introduction to the Study of Mind. (Trans: Habib Ghassemzadeh), 3rd (Ed.). Vol(1). Tehran: Arjmand. [in Persian].
-      Ghaderi, B. , Parirokh, M. , Sepehri Shamloo, Z. and Fattahi, R. (2017). Assessing the Capabilities of Children's Stories in Enhancing the Cognitive Development of Children According to the Rational Emotive Behavior Therapy (REBT) Theory. Library and Information Science Research, 7(2), 161-188. [in Persian].
-      Ghareh-baghi, M. (2021/ 1400 SH.). Two Planets. (M. Gharehbaghi, Illus.). Tehran: Tūti. [in Persian].
-      Greifeneder, R. & Bless, H. (2018/ 1398 SH.). Social Cognition, How Individuals Construct Social Reality. (Trans: Majid Saffarinia and Parasto Hassanzadeh), 2nd (Ed.). Tehran: Ravān.[in Persian].
-      Greifeneder, R. & Bless, H. (2018/ 1399 SH.). Social Cognition, How Individuals Construct Social Reality. (Trans: Sousan Alizadeh & Hossein Zar′e), 2nd (Ed.). Tehran: Arjmand.[in Persian].
-      Groome, D. & Eysenck, M. (2016/ 1398SH.). An Introduction to Applied Cognitive Psychology (Moqadamme-yi bar Ravān-šenāsi-ye Šenāxti-ye Kārbordi). (Trans: Hossein Zar′e & Seyied Morteza Nazari), 2th (Ed.). Tehran: Arjmand.[in Persian].
-      Hilgard, E,; Atkinson, R.C.; Atkinson, R.L. (2000/ 1385 SH.). Hilgard's Introduction to Psychology. (Trans: Mohammad Naghi Barahani et al), 13th (Ed.). Tehran: Roshd.[in Persian].
-      Honarzad, K. (2019/ 1398 SH.). Mirror Neurons. Tehran: Movjak.[in Persian].
-      Kahneman, D. & Tversky, A. (1973). On the Psychology of Prediction. Psychological Review, 80. Pp 237-251.
-      Kang, A. (2016/ 1396 SH.). You are (not) Small. (Weyant Christopher, Illus.). (Trans: Anahita Hazrati), Porteqāl. [In Persian].
-      Kendeou, P., Van den Broek, P., White, M. J., & Lynch, J. S. (2009). "Predicting reading comprehension in early elementary school: The independent contributions of oral language and decoding skills." Journal of Educational Psychology. 101(N:4). Pp 765-778.
-      Kulik, L. (2005). Intrafamiliar Congruence in Gender Role Attitudes and ethnic Stereotpes: The Israeli Case. Journal of Comparative Family Studies. 36(22). 289-305.
-      Kunda, Z. (1999/ 1398 Sh.). Social Cognition Making Sense of People. (Trans: Hossein Kaviani), Tehran: Mehr-e Kaviān.[in Persian].
-      Lazar Gholami, H. (2021/ 1400 SH.). Let's Agree to Disagree. (M. Rokhsatpanah, Illus.). Tehran: Tūti.
-      Lund, N. (2015/ 1394 SH.). Language and Thought (Zabān va Tafakkor). (Y. Khoshnevis, Trans.). Tehran: Danesh-parvar. [in Persian]. 
-      Mar, R.A. Tackett, J.L. & Moore, C. (2010). "Emotion and Narrative Fiction, Introduction Influences before, during and after Reading". Cognition and Emotion. 25(5). Pp 818-833.
-      Mckee, D. (2004/ 1399 SH). The Qonquerors. (T. Adinehpour, Trans.). Tehran: E'lmi va Farhangi Publication. [in Persian]. 
-      Miller, D., & W. Turnbull (1992). The counterfactual fallacy: Confusing what might have been with what ought to have been. In Lerner, M. (Ed.), Life Crises and Experiences of Loss, Erlbaum, Hillsdale, NJ, pp. 179–193.
-      Nikolajeva, M. (2014). Reading for Learning: Cognitive approaches to children's literature. Amesterdam: John Benjamins Publishing Co.
-      Nikouei, A. and Babashakouri, S. (2014). Re-reading of Children's Tales Based on Schema Component in Cognitive Theory. Journal of Children's Literature Studies, 4(2), 149-174. .[in Persian].
-      Pakdel, Z., Shaghaghi, M. and Hajizeinolabedini, M. (2025). The Study of Cognitive Biases in Children's Story Books. Library and Information Sciences, 27(4), 29-54. [In Persian].
-      Sheybani Aghdam, A. (2014/ 1393 SH.). Stylistics Keywords. Tehran: Azad University. [In Persian].
-      Sternberg, R. (2006/ 1387 SH.). Cognitive Psychology. (Trans: Kamal Kharrazi and Elahe Hejazi), 4th (Ed.). Tehran: Samt.[in Persian].
-      Tali'ebakhsh, M. (2015). "Cognition and Metacognition in Mowlavi's Couplet-Poem". M.A. Degree in Persian Language and Literature.  Department of Literature and Language. Guilan University.[in Persian].
-      Trites, R. (2014). Maria Nikolajeva Reading for Learning: Cognitive Approaches to Children’s Literature. Barnboken, 37. https://doi.org/10.14811/clr.v37i0.189
-      Zanjanbar, A.H. & H. Zar′e (2020/ 1399 SH.). Cognitive Process Representation in the Tale of "Aunt Beetle": based on Discourse Analysis. Thinking and Children. 11(1). Pp 71- 94. [in Persian].
-      Zanjanbar, A.H. (2024). The Educational Function of "Counterfactual Thinking" in Four Children's Storybooks: A Cognitive Narrative Approach. Literary Criticism, 17(65), 135-161. [in Persian]. doi: 10.48311/lcq.17.65.135
-      Zeraatkar H, Noury R. (2019). The effect of story in teaching problem solving to children. Rooyesh. 8(4), 85-92. [In Persian].