Societies in Persian literature

Societies in Persian literature

The Reflection of Modernity and Astonishment in Qajar-Period Iranians’ Travelogues

Document Type : Original Article

Author
Social and Political Sciences, Faculty of Humanities and Social Sciences, Golestan University- Gorgan- Iran
Abstract
Modernity is one of the most crucial concepts that has been generating questions, challenges, and astonishment since the Qajar period. The expression of astonishment in travelogues written by Iranian travelers is highly noticeable. Employing a qualitative and historical-interpretative approach, the present study is grounded in a sympathetic understanding of the travel writer’s intentions, with an emphasis on the potential selection of the binary relationship between the travel writer and interpreter. Considering the poverty, misery, and underdevelopment of Iran during the Qajar period compared to developed Europe, a fundamental question arises: How did Iranian travelers observe, experience, and narrate modernity in Europe? The current study focuses on exploring modernity and astonishment in the travel books of Iranian travelers who visited Europe. In the morphology of modernity as progress, it manifested in the form of renovation, urbanization, and industrialization. A state of astonishment for the travelers manifested in envy, explicit praise, incredulity, and amazement. The roots of astonishment are interconnected with three areas: ideas, politics, as well as culture and society. At the margins of astonishment, a critical perspective was encountered in spheres of religion and ethics, as well as in international and military politics.
Keywords

- آوتویت، ویلیام (1392). فرهنگ علوم اجتماعی قرن بیستم، حسن چاوشیان، تهران: نی.
- اشراقی، فیروز(1378). اصفهان از دید سیاحان خارجی، اصفهان: آتروپات.
- احمدی، بابک(1370). ساختار و تأویل متن، ج2، تهران: مرکز.
- --------- (1394). مدرنیته و اندیشۀ انتقادی، تهران: مرکز.
- امید، مسعود (1391). «انسان‌شناسی در فلسفۀ کلاسیک و جدید»، مجلۀ علمی تخصصی حکمت و معرفت، سال هفتم، شمارۀ 1، ص 23.
- انصافپور، غلامرضا (1363). ایران و ایرانی به تحقیق در صد سفرنامه دوران قاجاریه، تهران: زوّار.
- بشیریه حسین (1376). جامعه‌شناسی سیاسی، چاپ سوم، تهران: نی.
- بهنام جمشید (1386). برلنی‌ها، چاپ دوم، تهران: فروزان روز.
- پولاک یاکوب (1368). سفرنامه پولاک، ترجمۀ کیکاووس جهانداری، تهران: خوارزمی.
- پهلوان چنگیز (1383). ریشه‌های تجدد، تهران: قطره.
- پوربختیار، غفار (1398). «نخستین بانوی سفرنامه‌نویس ایرانی در اروپا (بی‌بی‌کوکب بختیار)»، فصلنامۀ علمی پژوهشی زن و فرهنگ، سال3، شمارۀ 12.
- پیرزاده، محمدعلی(1342). سفرنامۀ حاجی پیرزاده،ج1، به کوشش‌حافظ فرمانفرماییان، تهران: دانشگاه تهران.
- تبریزی ابوطالب (1347). مسالک‌المحسنین، تهران: شرکت سهامی کتاب‌های جیبی.
- حاج سیاح (1363). سفرنامۀ حاج سیاح به فرنگ، به اهتمام علی دهباشی، تهران: ناشر.
- حقیقت سیدصادق (1391). روش‌شناسی علوم سیاسی، چاپ سوم، قم: دانشگاه مفید.
- حیدری، آرش و خدایی، علیرضا (1398). «تصویر چند وجهی غرب در نخستین سفرنامه‌های ایرانیان»، فصلنامۀ مطالعات میان‌رشته‌ای در علوم انسانی، دورۀ 11، شمارۀ 4.
- جکسن، ویلیامز (1387). سفرنامۀ جکسن ایران درگذشته و حال، منوچهر امیری و فریدون بدره‌ای، چاپ پنجم، تهران: علمی فرهنگی.
- چیلکوت، رونالد (1390). نظریه‌های سیاست تطبیقی، چاپ سوم، تهران: موسسۀ خدمات فرهنگی رسا.
- رحمانی، جبار (1394). «از حیرت تا مکالمۀ تاریخ فرهنگی درک ایرانیان از غرب با تأکید بر حیرت‌نامه و مکالمۀ سیاح ایرانی با شخص هندی»، مطالعات جامعه‌شناختی، دورۀ 22، شمارۀ 1.
- رضاقلی میرزا (1346). سفرنامۀ رضاقلی میرزا نوه فتحعلیشاه، تهران: دانشگاه تهران.
- رهبری، مهدی (1387). مشروطۀ ناکام، تهران: کویر.
- زیویار، فرهاد و گودرزی فرد، بهنام (1396) «بازتاب غرب و مدرنیته در سفرنامه عبدالطیف شوشتری»، جستارهای سیاسی معاصر پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، سال 8، شمارۀ 3.
- دلاوری، ابوالفضل و ماجدی، سید محمدصادق (1398). «نسبت تاریخ و ترقی در سفرنامه میرزاصالح شیرازی نخستین بارقه‌های تاریخ تطبیقی در عصر قاجار»، دو فصلنامۀ علمی تاریخ‌نگری و تاریخ‌نگاری در دانشگاه الزهراء، سال 29، شمارۀ 24.
- دوراند، سرتی (1346). سفرنامۀ دوراند، علی محمدساکی، تهران: آفتاب.
- ساراپ مادون (1382). راهنمایی مقدماتی بر پساساختارگرایی‌ و پسامدرنیسم، محمدرضا تاجیک، تهران: نی.
- سروش، عبدالکریم (1373).  فربه‌تر از ایدئولوژی، تهران : موسسۀ فرهنگی صراط.
- سهرابی، نغمه (1400). بازخوانی سفرنامه‌های اروپایی ایرانیان در عصر قاجار، محمدسروی زرگر، تهران: مرکز.
- سیف، احمد (1373). اقتصاد ایران در قرن نوزدهم، تهران: چشمه.
- شوشتری جزایری، عبدالطیف (1363). تحفةالعالم و ذیل التحفة، به اهتمام صمد موحد، تهران: بی‌نا.
- شیرازی، میرزاصالح (1347). سفرنامۀ میرزا صالح شیرازی، تصحیح محمد شهرستانی، تهران: روزن.
- شیرازی ایلچی، میرزا ابوالحسن خان (1364). حیرت‌نامه، به کوشش حسن مرسل‌وند، تهران: فرهنگی رسا
- شهری، جعفر (1344). حاجی در فرنگ، جلد 1 و 2، بی‌جا: بی‌نا.
- صادقی حسن‌آبادی، مجید و عروجی، مرضیه (1385). «حیرت در عرفان»، پژوهش‌های فلسفی کلامی، دورۀ 7، شمارۀ 4، ص32.
- صحافباشی، ابراهیم (1357). سفرنامۀ ابراهیم صحافباشی، به اهتمام محمد مشیری، تهران: شرکت مؤلفان و مترجمان ایران.
- علیزاده بیرجندی، زهرا و رجبلو، قنبرعلی (1389). «نقد و بررسی سفرنامه‌های ناصرالدین شاه به فرنگ با رویکرد تحلیل گفتمان»، جستارهای ادبی، مجلۀ علمی پژوهشی، شمارۀ 168.
- عیسوی، چارلز (1362). تاریخ اقتصادی ایران، یعقوب آژند، تهران: گستره.
- فاروقی، فؤاد (1361). سیری در سفرنامه‌ها، تهران: خرمی.
- فوران، جان (1392). مقاومت شکنندۀ تاریخ تحولات اجتماعی ایران، احمد تدین، چاپ چهاردهم، تهران: موسسۀ خدمات فرهنگی رسا.
- قائم‌مقامی، جهانگیر (2537). نامه‌های پراکندۀ قائم مقام فراهانی، ج1، تهران: بنیاد فرهنگ ایران.
- قانون‌پرور، محمدرضا (1399). غرب و غربیان در ادبیات داستانی ایران، هومن پناهنده، تهران: نامک.
- کاجی، حسین (1378). کیستی ما از نظر روشن‌فکران ایرانی، تهران: روزنه.
- کاتوزیان، محمدعلی (1374). اقتصاد سیاسی ایران از مشروطیت تا پایان سلسلۀ پهلوی، محمدرضا نفیسی و کامبیز عزیزی، چاپ سوم، تهران: مرکز.
- کرمانی، ناظم‌الاسلام (1376). تاریخ بیداری ایرانیان، تهران ج 1 و 2، چاپ پنجم، تهران: بنیاد فرهنگ ایران.
- کرزن. جورج ناتائیل لرد (1373). ایران و قضیۀ ایران، ج2، وحید مازندرانی، چاپ چهارم، تهران: علمی و فرهنگی.
- کسروی، احمد (1311)، آیین، تهران: بی‌نا.
- کهون، لارنس (1381). از مدرنیسم تا پست مدرنیسم، عبدالکریم رشیدیان، تهران: نی.
- گرانتوسکی. ا. آ و دیگران (1390). تاریخ ایران، مجموعه نویسندگان، کیخسرو کشاورزی، چاپ سوم، تهران: مروارید.
- گرین، نایل (1400). عشق غریبه‌ها، امیرمهدی حقیقت، تهران: چشمه.
- گل احمر، احسان و دیگران (1396). «بررسی انتقادی ـ شناختی استعاری‌سازی "دیگری" در سفرنامه‌های مسیر طالبی و حیرت‌نامه»، متن‌شناسی ادب فارسی، دانشکدۀ ادبیات علوم انسانی دانشگاه اصفهان، دورۀ جدید، شمارۀ 3.
- گیدنز، آنتونی و پیرسون، کریستوفر (1384). معنای مدرنیت، علی اصغر سعیدی، تهران: کویر.
- مراغه‌ای، زین‌العابدین (1381). سیاحتنامۀ ابراهیم‌بیگ، ج 1-3، به کوشش محمدعلی سپانلو، تهران: آگاه.
- مظفرالدین‌شاه (بی تا). سفرنامۀ مظفرالدین شاه، بی‌جا: بی‌نا.
- میلانی، عباس (1387). تجدد و تجددستیزی در ایران، چاپ هفتم، تهران: اختران.
- میرزا ابوطالب‌خان (بی‌تا)، سفرنامۀ میرزا ابوطالب‌خان (مسیر طالبی)، 1 – 3، به کوشش حسین خدیوجم، تهران: بی‌نا.
- میرزایی، حسین و پروین، امین (1389). «نمایش دیگری: جایگاه غرب در سفرنامه‌های دورۀ مشروطیت»، دورۀ 3، شمارۀ 9، ص79.
- ناصرالدین شاه (1362). سفرنامۀ ناصرالدین شاه، به اهتمام عبدالله مستوفی، تهران: مشعل.
- ویشارد، جان (1363). بیست سال در ایران، علی پیرنیا، تهران: نوین.
- هاکس، مریت (1368). ایران، افسانه و واقعیت، محمدحسین نظری‌نژاد و محمدتقی اکبری، مشهد: آستان قدس رضوی.
سایت ها:
- Eisenstadt, Shmuel N. Daedalus, Vol. 129, No. 1, Multiple Modernities (Winter, 2000), pp. 1-29 (29 pages). https://www.jstor.org/stable/20027613
- Marshall Berman in the e-book The Experience of Modernity