Societies in Persian literature

Societies in Persian literature

The Analyses of North Khorasan’s Lullabies Based on Frankfort School

Document Type : Original Article

Authors
Vahid Rooyani 1
zahra Mokarrami 2
1 Associate Professor of Persian language and literature Department. Humanities faculty. Golestan University. Gorgan. Iran
2 Master student of Persian language and literature, faculty of literature and foreign languages, department of Persian language and literature
10.30488/sipl.2025.472412.1062
Abstract
Lullaby is one of the folk songs that people in olden times employed to express their feelings. Since formed according to these people’s beliefs, culture, and socio-political conditions, lullabies can reflect the various dimensions of dominant socio-cultural structures. Hence, the authors of the present study analyzed North Khorasan’s lullabies in the light of Frankfort School scholars’ theories. The study’s findings revealed some of their prominent features. Patriarchy was their first characteristic. In these lullabies, readers do not encounter powerful mothers; they are less dignified and respected. The socially-manifested power solely belongs to the father and his occupation is the most direct exhibition of the power of capital. The second element is hegemony. The lullabies indicate that cultural beliefs have disrupted women's mental development rendering them dependent and subject to hegemony that women have internalized in the course of their lives. The third aspect refers to polygamy. Women can not directly complain against this custom and the lullabies can only mirror their passive and suppressed anger because, in the absolute system of patriarchy, the organization of the number of family members is under the control of the head of the family (father). Lastly, despite raising passive complaints, the lullabies as part of folk culture do not have any liberatory potential due to the absence of independent thinking and innovative ways to tackle patriarchal tyranny. Instead, they serve to reinforce the hegemonic relations and class differences
Keywords
Lullaby
Frankfort School
Folk Culture
Patriarchy
Hegemony
  • آبوت، پاملا؛ والاس، کلر (1380). جامعه‌شناسى زنان، ترجمۀ منیژه نجم عراقى، تهران: نى.
  • آدرنو، تئودور (1385). زبان اصالت در ایدئولوژی آلمانی، ترجمۀ سیاوش جمادی، تهران: ققنوس.
  • آدلر، آلفرد (1379). شناخت طبیعت انسان از دیدگاه روان‌شناسی، ترجمۀ طاهره جواهرساز، تهران: رشد.
  • ابراهیمی مینق، جعفر؛ امیری، محمد؛ عامدی، مهدی(1386). مکتب فرانکفورت و نظریه انتقادی (آراء و نظریه ها)، پژوهش نامه علوم اجتماعی، سال اوّل، شمارة 4: 65- 86 .
  • اسلاتر، فیل (1397). مکتب فرانکفورت خاستگاه و مفهوم برپایه نظریه مارکسیستی، ترجمة محمدصادق رئیسی. تهران: سولار.
  • انجوی شیرازی (1348). فرهنگ مردم و طرز گردآوری و نوشتن آنها، تهران: شیرازه.
  • انگلس، فردریک(1357). منشأ خانواده؛ مالکیت خصوصی و دولت، ترجمة مسعود احمدزاده، تهران: آهنگ.
  • باتومور، تام (1375). مکتب فرانکفورت، ترجمة حسینعلی نوذری، تهران: نشر نی.
  • باقری، خسرو (1382). مبانی فلسفی فمینیسم، تهران: دفتر برنامه­ریزی اجتماعی و مطالعات فرهنگی وزارت علوم.
  • بختیاری، معصومه (1391). «نقدی فرهنگی بر داستان مدیر مدرسه جلال آل احمد بر اساس نظریۀ صنعت فرهنگ تئودور آدورنو»، فصلنامۀ پژوهش ادبیات معاصر جهان، سال اوّل، شمارۀ 1: 5- 17.
  • براون، هتر (1396). مارکس دربارۀ جنسیت و خانواده، ترجمۀ فرزانه راجی و فریدا آفاری، تهران: شیرازه.
  • بودن، ریمون (1378). ایدئولوژی در منشأ معتقدات، ترجمۀ ایرج علی‌آبادی، تهران: شیرازه.
  • پاک نیا، محبوبه؛ مردیها، مرتضی (1388). سیطرة جنس، تهران: نشر نی.
  • پروانه، علی؛ سلیمی، علی(1396). زنانه سرایی در شعر عربی، روندی نوظهور با پیشینه ای کم رنگ (با تکیه بر دیدگاه های نقدی عبدالله غذامی)، پژوهش نامة زنان، سال 8، شماره 3: 23- 45.
  • پوینده، محمدجعفر (1392). درآمدی بر جامعه‌شناسی ادبیات، چاپ سوم، تهران: نقش جهان.
  • پیروز، غلامرضا؛ محسنی، مرتضی (1388). «تحلیل شعر پروین اعتصامی بر اساس نظریۀ زیبایی انتقادی مکتب فرانکفورت»، مجلۀ دانشکده ادبیات و علوم انسانی (باهنر کرمان)، شمارۀ 25: 44-65.
  • ترنر، جاناتان، اچ (1393). نظریه­های نوین جامعه‌شناختی، ترجمۀ علی‌اصغر مقدس و مریم سروش، تهران: نشر جامعه‌شناسان.
  • تسلیمی، علی(1398). نقد ادبی، نظریه های ادبی و کاربرد آنها در ادبیات فارسی، تهران: نشر اختران.
  • توسلی، غلامعباس (1387). نظریه­های جامعه‌شناسی، چاپ چهاردهم تهران: سمت.
  • جمادی، سیاوش (1388). «صنعت فرهنگ و رسانه­های تکنیکی»، اطلاعات حکمت و معرفت،  شمارۀ 40: 57- 69.
  • جمالی، ابراهیم(1386). لالایی ها در فرهنگ مردم ایران، تهران: نشر مرکز تحقیقات صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران.
  • جی، مارتین و هوفناگلس، هاری (1358). جامعه‌شناسی انتقادی در راه شناخت مکتب فرانکفورت، ترجمۀ چنگیز پهلوان، تهران: نوید.
  • جیمز، سوزان (1382). «فمینیسم»، ترجمۀ عباس یزدانی، در مجموعه مقالات فمینیسم و دانش­های فمینیستی، قم: دفتر مطالعات و تحقیقات زنان.
  • حسن‌لی، کاووس (1382). «لالایی­های مخملین نگاهی به خاستگاه و مضامین لالایی­های ایران»، پژوهشنامۀ ادب غنایی،  شمارۀ 1: 34 ـ 51. 
  • حسین‌پور چپانه، آرزو؛ پاشایی فخری، کامران؛ عادل‌زاده، پروانه (1399). «بررسی اشعار نیمایوشیج بر اساس نظریۀ زیباشناسی انتقادی مکتب فرانکفورت»، فصلنامۀ زیبایی­شناسی ادبی، شمارۀ 43: 1- 25.
  • ذوالفقاری، حسن (1395). «انواع بومی سرودهای خراسان»، جستارهای ادبی، شمارة 194: 127-154.
  • ریتزر، جورج (1390). نظریۀ جامعه‌شناسی در دوران معاصر، ترجمۀ محسن ثلاثی، تهران: علمی.
  • رید، ایولین (1388). مادرسالاری، ترجمۀ افشنگ مقصودی، تهران: گل آذین.
  • رید، ایولین (1395). فمینیسم و مردم‌شناسی، ترجمۀ افشنگ مقصودی، تهران: گل آذین.
  • سیپک، ییری (1384). ادبیات فولکلور ایران، ترجمۀ محمد اخگری، تهران: سروش.

-      شادرو، محمدرضا؛ محمدزاده، حسین (1390). «عوامل موثر بر پیوستگی و گسستگی قوم‌گرایی سیاسی»، علوم اجتماعی، شماره 54:  45- 63.

  • شکورزاده، ابراهیم (1369). ترانه­های روستایی خراسان، مشهد: نشر نیما.
  • صیادی نژاد، روح الله؛ نظری، راضیه (1393). «نقد رمان عصفور من الشرق از نگاه جامعه‌شناسی مکتب فرانکفورت»، مجله زبان و ادبیات عربی، شمارۀ 11: 27- 52.
  • ضیاء الدینی، علی(1389). جامعه شناسی شعر نیما، تهران: مؤسسه انتشارات آگاه.
  • عنایت، حلیمه؛ حسینی، مریم؛ عسگری چاوردی، جواد (1390). «لالایی‌ها، رسانه‌ای زنانه یا ملودی خواب‌آور کودکانه»، زن در فرهنگ و هنر، شمارۀ 2: 35-47.
  • قنبرلو، عبدالله (1398). تحلیل جنبش های اجتماعی نوین براساس مکتب فرانکفورت، جامعه پژوهی فرهنگی، سال دهم، شمارة 4: 25-48.
  • قیاسی، سید وهاب (1395). پژوهشی اجمالی در ادبیات عامیانه ایران، تهران: انتشارات اطلاعات.
  • کرایب، یان (1388). نظریۀ اجتماعی مدرن از پارسونز تا هابرماس، ترجمۀ عباس مخبر، تهران: آگه.
  • کلنر، داگلانس(1392). نظریة انتقادی از مکتب فرانکفورت تا مکتب پسامدرن، ترجمة محمد مهدی وحیدی، تهران: سروش.
  • گلدمن، لوسین (1371). جامعه‌شناسی ادبیات، ترجمۀ محمدجعفر پوینده، تهران: هوش و ابتکار.
  • محمدی صیفار، مهدی (1392). مکتب فرانکفورت (نظریة انتقادی) ارزیابی انتقادی مبانی نظری، معرفت فرهنگ اجتماعی، سال 3، شمارة 3: 93-114.
  • مشیرزاده، حمیرا (1382). «جنبش زنان و مفاهیم بنیادین سیاست»، مجلۀ دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران، شمارۀ 59: 197 ـ 211.
  • مصلح، ع. ا.؛ گلیار، ل. (1388). «نظریۀ انتقادی فرانکفورت و نقد فرهنگ جدید»، فصلنامۀ پژوهش‌های فلسفی، سال 52، شماره 214، صص 135- 154.
  • ملپس، سایمن؛ ویک، پاول، (1394). درآمدی بر نظریۀ انتقادی، ترجمۀ گلناز سرکار فرشی، تهران: سمت.
  • مورگان، لوئیس هنری (1389). جامعۀ باستان، ترجمۀ محسن ثلاثی، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
  • نوابخش، مهرداد (1385). «بررسی نظریه زیباشناختی و صنعت فرهنگ در اندیشه آدورنو»، فصلنامۀ علوم اجتماعی دانشگاه آزاد خلخال، شمارۀ 8: 88 ـ 103.
  • نوذری، حسینعلی (1389). نظریۀ انتقادی در مکتب فرانکفورت، تهران: آگه.
  • هالوب، رابرت (1375). یورگن هابرماس: نقد در حوزه عمومی. ترجمۀ حسین بشیریه. تهران: نشر نی.

-      هام، مگی و گمبل، سارا (1382). فرهنگ نظریه­های فمینیستی، ترجمه فرخ قره‌داغی، نوشین احمدی‌خراسانی، فیروز مهاجر،تهران: توسعه.

  • هدایت، صادق (1379). فرهنگ عامیانة مردم ایران، به کوشش جهانگیر هدایت، تهران: چشمه.
  • همایونی، صادق (1388). زنان و سروده­هایشان در گستره فرهنگ مردم ایران زمین، تهران: گل آذین.
  • یاراحمدیان، سیدمهدی (1393). «مروری بر تظریه فرهنگ مکتب فرانکفورت»، فرهنگ پژوهش، شماره 17: 49- 72.