Societies in Persian literature

Societies in Persian literature

Criticism of the Hypothesis of Saʿdi's Relationship with the Ayyārs

Document Type : Original Article

Author
Milad Jafarpoor
Assistant Professor of the Department of Persian Language and Literature. Faculty of Literature and Humanities. Hakim Sabzevari University, Sabzevar, Razavi Khorasan. Iran.
10.30488/sipl.2026.560492.1117
Abstract
Saadi Shirazi is considered as one of the most comprehensive masters of Persian literature, whose eloquence and command of literary sciences made his speech unrivaled among his contemporaries. According to scholarly research, Saadi’s works are not limited merely to didactic and lyrical themes; rather, it appears that, under the influence of  Shahnameh, he also drew upon epic motifs in his writings. Moreover, through his long journeys across various places, Saadi gained substantial experiential knowledge of the people of his time, the historical and social circumstances, and the cultural currents of his age. All these characteristics have led to Saadi being perceived, through the mirror of his legacy, as a representative of the diverse cultural and sociological dimensions of Iran—and even of other nations. The concept of ayyāri (chivalric fellowship), whether in its positive aspect (the generous and self-sacrificing young hero) or negative aspect (the thief or bandit), as a social movement, a mystical approach, or a quasi-military organization, is one of the longstanding and significant themes in Iran’s cultural and social discourse, particularly during Saadi’s era. The Mongol invasions and the ensuing turmoil provided fertile ground for the active and prominent emergence of this ethical fraternity in defense of the lower classes. As a reform-minded man of letters, Saadi was undoubtedly not indifferent to the presence of the ayyārs and the realization of chivalric ideals in society. Indeed, there are indications that he may have felt an affinity toward them or at least may have been associated with, or even a member of, such a group. However, it remains to be examined whether the didactic dimension of Saadi’s discourse which does not appear to have a direct connection with the unexpectedly frequent presence of ayyārs and their epic customs—can substantiate the claim of his affiliation or connection with them. The present descriptive-analytical study, employing an inductive method and drawing upon numerous intra-textual evidences from Saadi’s works, seeks to evaluate the plausibility of this hypothesis, with particular emphasis on Bustan and Golestan.
Keywords
Saadi Bustan Golestan, Ghazels Ayyār Themes Relationship with Ayyārs
Subjects
-           امامی هروی، محمّد بن ابی‌بکر (1394). دیوان امامی هروی، تصحیح عصمت خوئینی، تهران: میراث مکتوب.
-      امامی هروی، محمّد بن ابی‌بکر (1380). دیوان کامل رضی‌الدّین عبداللّه بن محمّد ابی‌بکر عثمان امامی هروی، تصحیح همایون شهیدی، تهران: گ‍زارش‌ ف‍ره‍ن‍گ‌ و ت‍اری‍خ‌.
-      انصاری، زهرا؛ نوروزی، اسداللّه؛ قره‌خانیان، مریم (1400). «بیا که ما سپر انداختیم، اگر جنگ است: بررسی آماری و تحلیلی واژگان جنگی و حماسی در غزلیّات سعدی»، فصلنامۀ شعرپژوهی بوستان ادب دانشگاه شیراز، سال 13، شمارۀ 3/49:27-52. DOI: 10.22099/JBA.2020.36516.3694  
-            بهار، مهرداد (1376). از اسطوره تا تاریخ، ویرایش ابوالقاسم اسماعیل‌پور، تهران: چشمه.
-           بهار، مهرداد (1388). نگاهی به تاریخ اساطیر ایران باستان، به کوشش سیروس شمیسا، تهران: علم.
-           بیانی، شیرین (1370). دین و دولت در ایران عهد مغول، ویرایش احمد حب‌علی موجانی، 3 ج، تهران: مرکز نشر دانشگاهی
-           جامی، عبدالرّحمن (1370). نفحات‌الانس، تصحیح محمود عابدی، تهران: اطّلاعات.
-      جعفرپور، میلاد (1392). «مضمون عیاری و جوانمردی و آموزه‌های تعلیمی- القایی آن در حماسه‌های منثور (مطالعه موردی: سمک عیار، داراب‌نامه و فیروزشاه‌نامه)»، فصلنامۀ متن‌شناسی ادب فارسی دانشگاه اصفهان، دورۀ 5، شمارۀ 3/3:13-36.
-      جلالی پندری، یداللّه و رقیه حسینی (1391). «بررسی حیله‌ها و ترفندهای قدیمی در سمک عیار»، فصلنامۀ جستارهای نوین ادبی دانشگاه فردوسی مشهد، دورۀ 45، شمارة 2: 103-132.
-           جنید شیرازی، معین‌الدّین (1328). شدّالازار و حظّ الاوزار عن زوّار المزار، تصحیح محمّد قزوینی و عبّاس اقبال، تهران: چاپخانۀ مجلس.
-           حاکمی، اسماعیل (1386). تحقیق دربارۀ ادبیات غنایی ایران و انواع شعر غنایی، تبریز: دانشگاه تبریز.
-           حاکمی، اسماعیل (1346). «آیین فتوّت و عیاری»، مجلّۀ سخن، شمارۀ 193: 271- 278.
-      حجّت، محمّد (1396). «تأثیرپذیری سعدی در بوستان از شاهنامۀ فردوسی»، پژوهش‌های نقد ادبی و سبک‌شناسی دانشگاه آزاد اسلامی سنندج، سال 8، شمارۀ 2/28: 55-71.
-           خاقانی، علی بن عثمان (1375). دیوان خاقانی شروانی، ویرایش میرجلال‌الدّین کزازی، 2 ج، تهران: مرکز.
-           دستغیب، عبدالعلی (1367). هجوم اردوی مغول به ایران، تهران: علم.
-      دوانی، فزونه؛ فشارکی، محمّد؛ خراسانی، محبوبه (1394). «بازتاب نمادین قربانی میترایی – اسطورۀ کشتن گاو نخستین- در هفت‌پیکر نظامی»، فصلنامۀ متن‌شناسی ادب فارسی دانشگاه اصفهان، دورۀ 7، شمارة 2 / 26: 1 - 20.
-           دولتشاه سمرقندی (1334). تذکرةالشّعرا، تهران: کلالۀ خاور.
-           سعدی، مصلح بن عبداللّه (1384الف). سعدی‌نامه / بوستان، تصحیح غلامحسین یوسفی، تهران: خوارزمی.
-           سعدی، مصلح بن عبداللّه (1384ب). گلستان، تصحیح غلامحسین یوسفی، تهران: خوارزمی.
-           سعدی، مصلح بن عبداللّه (1385). کلیّات سعدی، تصحیح محمّدعلی فروغی، تهران: هرمس.
-      شفق، اسماعیل؛ آسمند جونقانی، علی (1394). «بررسی ساختار شناختی مقامات حمیدی و گلستان سعدی»، دوفصلنامۀ فنون ادبی دانشگاه اصفهان، سال 7، شمارۀ 1/12: 9-22.
-           شفیعی کدکنی، محمّدرضا (1384). «سعدی در سلاسل جوانمردان»، دوفصلنامۀ مطالعات عرفانی دانشگاه کاشان، دورۀ 2، شمارۀ 2/2: 5-16.
-           شمس فخری، محمّد (1389). معیار جمالی و مفتاح ابواسحاقی، تصحیح یحیی کاردگر، تهران: کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی.
-           فصیح خوافی، احمد بن محمّد (1386). مجمل فصیحی، تصحیح محسن ناجی نصرآبادی، 2 ج، تهران: اساطیر.
-           کاشفی سبزواری، ملّاحسین واعظ (1350). فتوّت‌نامۀ سلطانی، تصحیح محمّدجعفر محجوب، تهران: بنیاد فرهنگ ایران.
-           کزّازی، میرجلال‌الدّین (1384). آب و آیینه (جستارهایی در ادب و فرهنگ)، تبریز: آیدین.
-           مجد همگر، هبة ‌الله بن احمد (1375). دیوان مجد همگر، تصحیح احمد کرمی، تهران: ما.
-           محجوب، محمّدجعفر (1387). ادبیات عامّیانة ایران (مجموعه مقالات دربارۀ افسانه­ها و آداب و رسوم مردم ایران)، به کوشش حسن ذوالفقاری، تهران: چشمه.
-           نظامی، الیاس بن یوسف (1389). هفت‌پیکر، تصحیح بهروز ثروتیان، تهران: امیرکبیر.
-      نیک‌منش، مهدی (1383). «تجلّی مقامه‌نویسی در بوستان سعدی»، فصلنامۀ جستارهای نوین ادبی دانشگاه فردوسی مشهد، سال 37، شمارۀ 144: 127-143.